Γνώμη: Το κείμενο αποτυπώνει συντακτική άποψη και όχι ανακοίνωση κόμματος.
Τα εγκαίνια ενός δρόμου, ενός νοσοκομείου ή μιας γραμμής μετρό καταλήγουν συχνά σε τελετή κομματικής αυτοδικαίωσης. Η αντιπαράθεση που προκάλεσε η υπερβολική κυβερνητική αποτίμηση των υποδομών της Θεσσαλονίκης και η απάντηση του βουλευτή του ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ Χρήστου Γιαννούλη υπενθυμίζει μια απλή αλήθεια: τα δημόσια έργα δεν ανήκουν σε κανένα κόμμα.
Ένα έργο έχει περισσότερους από έναν χρόνους
Οι μεγάλες υποδομές δεν χωρούν σε μία κυβερνητική θητεία. Προηγούνται μελέτες, απαλλοτριώσεις, περιβαλλοντικές εγκρίσεις, ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις και διαγωνισμοί. Ακολουθούν αναθεωρήσεις, συμπληρωματικές συμβάσεις, κατασκευή και λειτουργία. Σε κάθε στάδιο μπορεί να αλλάξει η κυβέρνηση, ο δήμαρχος, ο υπουργός ή η πηγή χρηματοδότησης.
Η θεσμική συνέχεια δεν ακυρώνει την πολιτική ευθύνη. Άλλος μπορεί να σχεδιάζει σωστά, άλλος να καθυστερεί, άλλος να εξασφαλίζει χρηματοδότηση και άλλος να ολοκληρώνει. Η έντιμη αποτίμηση οφείλει να αναγνωρίζει κάθε στάδιο και να μετρά το αποτέλεσμα: κόστος, χρόνο, ποιότητα, ασφάλεια, περιβαλλοντικό αποτύπωμα και πραγματική χρησιμότητα.
Ο λογαριασμός είναι δημόσιος
Εθνικοί πόροι, ευρωπαϊκά ταμεία και δανεισμός δεν είναι χρήματα χωρίς ιδιοκτήτη. Προέρχονται από φορολογούμενους και δεσμεύουν μελλοντικούς προϋπολογισμούς. Το Ταμείο Ανάκαμψης, για παράδειγμα, διαθέτει σημαντικούς πόρους για επενδύσεις και μεταρρυθμίσεις, αλλά συνοδεύεται από ορόσημα, ελέγχους και υποχρεώσεις. Η κυβέρνηση έχει καθήκον να υλοποιεί· δεν αποκτά όμως δικαίωμα κομματικής κυριότητας πάνω στο έργο.
Το ίδιο ισχύει για την αντιπολίτευση. Δεν αρκεί να λέει ότι ένα έργο «είχε σχεδιαστεί από εμάς», αν παραλείπει προβλήματα ωρίμανσης, υπερβάσεις ή αλλαγές που αποδείχθηκαν αναγκαίες. Η απάντηση στην κυβερνητική αλαζονεία δεν μπορεί να είναι μια αντίστροφη ιδιοποίηση της ίδιας υποδομής.
Από τις κορδέλες στα ανοικτά δεδομένα
Η δημόσια συζήτηση θα ήταν σοβαρότερη αν κάθε μεγάλο έργο συνοδευόταν από έναν μόνιμο, ανοικτό ψηφιακό φάκελο: αρχικό προϋπολογισμό, πηγές χρηματοδότησης, ανάδοχο, πραγματικούς δικαιούχους, τροποποιήσεις συμβάσεων, χρονοδιάγραμμα, πληρωμές, εκθέσεις ασφάλειας και δείκτες χρήσης. Τότε η κοινωνία θα μπορούσε να διακρίνει την πραγματική πρόοδο από την επικοινωνιακή υπερβολή.
Η διαφάνεια δεν είναι γραφειοκρατικό βάρος. Είναι μέσο για να περιοριστούν οι καθυστερήσεις, οι αδικαιολόγητες ανατιμήσεις και οι φωτογραφικές ρυθμίσεις. Είναι επίσης όρος δίκαιης πολιτικής λογοδοσίας: να πιστώνεται σε κάθε διοίκηση ό,τι πράγματι έκανε και να χρεώνεται ό,τι παρέλειψε.
Η πόλη δεν είναι σκηνικό
Στη Θεσσαλονίκη, όπως και σε κάθε μεγάλη πόλη, μια υποδομή επηρεάζει την καθημερινότητα πολύ πριν εγκαινιαστεί. Εργοτάξια, κλειστοί δρόμοι, μεταβολές στην αγορά, πρόσβαση ατόμων με αναπηρία και επιβάρυνση γειτονιών είναι μέρος της πολιτικής αποτίμησης. Οι κάτοικοι δεν είναι κοινό σε τελετή· είναι οι άνθρωποι που πληρώνουν το κόστος της μετάβασης και θα ζήσουν με το αποτέλεσμα.
Γι’ αυτό ο σχεδιασμός πρέπει να περιλαμβάνει ουσιαστική διαβούλευση, όχι απλή ανακοίνωση ειλημμένων αποφάσεων. Η κοινωνική χρησιμότητα ενός έργου δεν μετριέται μόνο σε κυβικά τσιμέντου, αλλά σε χρόνο που κερδίζουν οι εργαζόμενοι, σε καθαρότερο αέρα, σε ασφαλέστερες μετακινήσεις και σε ισότιμη πρόσβαση.
Η ώριμη πολιτική στάση
Μια κυβέρνηση δικαιούται να υπερασπίζεται το έργο της. Δεν δικαιούται να μηδενίζει ό,τι προηγήθηκε ούτε να αντιμετωπίζει τους δημόσιους πόρους ως κομματική χορηγία. Μια αντιπολίτευση δικαιούται να ελέγχει αυστηρά. Δεν δικαιούται να διαγράφει κάθε θετική εξέλιξη επειδή συνέβη επί άλλης κυβέρνησης.
Τα δημόσια έργα πρέπει να έχουν μνήμη, όχι ιδιοκτήτη. Μνήμη για το ποιος αποφάσισε, ποιος χρηματοδότησε, ποιος καθυστέρησε, ποιος διόρθωσε και ποιος ολοκλήρωσε. Και ιδιοκτήτη μόνο με μία έννοια: την κοινωνία που τα πληρώνει και τα χρησιμοποιεί.
