Γνώμη: Το κείμενο αποτυπώνει συντακτική άποψη και όχι ανακοίνωση κόμματος.
Η συζήτηση για την προοδευτική συνεργασία επιστρέφει κάθε φορά που η κοινωνία αισθάνεται ότι η σημερινή ισορροπία εξουσίας δεν προσφέρει πειστική διέξοδο. Η δημόσια παρέμβαση της Θεοδώρας Ακριώτου υπέρ των συνεργασιών, με ταυτόχρονη επισήμανση ότι η υπεράσπιση του δημόσιου πανεπιστημίου και του άρθρου 16 αποτελεί κόκκινη γραμμή, φέρνει στην επιφάνεια το ουσιαστικό ερώτημα: συνεργασία για ποιο πρόγραμμα και με ποιους κανόνες;
Η αριθμητική δεν παράγει από μόνη της πολιτική
Η πρόσθεση εκλογικών ποσοστών είναι χρήσιμη για τους αναλυτές, όχι όμως αρκετή για τους πολίτες. Μια συμμαχία που γεννιέται μόνο από τον φόβο της ήττας συνήθως μεταφέρει τις αντιφάσεις της στην επόμενη ημέρα. Η εμπειρία της ευρωπαϊκής σοσιαλδημοκρατίας και της Αριστεράς δείχνει ότι οι βιώσιμες συνεργασίες δεν χτίζονται πάνω σε ένα αόριστο «να φύγουν οι άλλοι», αλλά σε λίγες, σαφείς και μετρήσιμες δεσμεύσεις.
Η προοδευτική παράταξη χρειάζεται, επομένως, να μιλήσει πρώτα για το περιεχόμενο: αξιοπρεπείς μισθούς και συλλογικές συμβάσεις, ισχυρό ΕΣΥ, δημόσια παιδεία, προσιτή στέγη, δίκαιη φορολογία, ενεργειακή δημοκρατία και θεσμικές εγγυήσεις απέναντι στην αυθαιρεσία. Αν δεν μπορεί να συμφωνήσει σε αυτά, κανένα κοινό ψηφοδέλτιο και κανένα επικοινωνιακό στιγμιότυπο δεν θα υποκαταστήσει την έλλειψη σχεδίου.
Οι κόκκινες γραμμές δεν είναι εμπόδιο
Στον δημόσιο διάλογο οι «κόκκινες γραμμές» συχνά παρουσιάζονται ως πείσμα. Στην πραγματικότητα, είναι αναγκαίες όταν δηλώνουν ποιο κοινωνικό συμφέρον εκπροσωπεί κάθε δύναμη. Η συνταγματική προστασία της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης, για παράδειγμα, δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια. Συνδέεται με το ποιος έχει πρόσβαση στη γνώση, ποιος πληρώνει και ποιος ελέγχει την ποιότητα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε διαφορά πρέπει να μετατρέπεται σε βέτο. Σημαίνει ότι οι πολίτες δικαιούνται να γνωρίζουν εκ των προτέρων ποιες δεσμεύσεις είναι αδιαπραγμάτευτες, ποια ζητήματα μπορούν να αποτελέσουν πεδίο συμβιβασμού και ποιος μηχανισμός θα λύνει τις διαφωνίες. Η διαφάνεια πριν από τη συμφωνία είναι πιο έντιμη από την ενότητα που διαλύεται μετά τις εκλογές.
Πρώτα η κοινωνία, όχι οι κορυφές
Η συνεργασία δεν μπορεί να είναι αποκλειστική υπόθεση κομματικών επιτελείων. Χρειάζεται συμμετοχή συνδικάτων, επιστημονικών φορέων, αυτοδιοίκησης, κινημάτων δικαιωμάτων και οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών. Όχι ως διακοσμητικών ακροατών, αλλά ως συνδιαμορφωτών ενός προγράμματος με χρονοδιάγραμμα και δημόσιο απολογισμό.
Ένα τέτοιο μοντέλο θα μπορούσε να περιλαμβάνει ανοιχτές θεματικές συνελεύσεις, κοινές νομοθετικές πρωτοβουλίες πριν από τις εκλογές και συγκεκριμένους δείκτες εφαρμογής. Αν οι πολιτικές δυνάμεις δεν μπορούν να συνεργαστούν σήμερα σε μια πρόταση για τις συλλογικές συμβάσεις ή για τη στεγαστική κρίση, δύσκολα θα πείσουν ότι θα το κάνουν αύριο υπό την πίεση της διακυβέρνησης.
Ο πλουραλισμός είναι δύναμη — με κανόνες
Μια προοδευτική συμμαχία δεν χρειάζεται να εξαφανίσει τις διαφορετικές παραδόσεις της δημοκρατικής Αριστεράς, της πολιτικής οικολογίας και της σοσιαλδημοκρατίας. Χρειάζεται να τις μετατρέψει σε παραγωγικό πλουραλισμό. Αυτό προϋποθέτει αναλογική εκπροσώπηση, συλλογική λήψη αποφάσεων, σεβασμό στις εσωτερικές μειοψηφίες και σαφή διαδικασία λογοδοσίας.
Το πρόβλημα αρχίζει όταν η ενότητα γίνεται άλλοθι για αρχηγικές διευθετήσεις ή όταν η ιδεολογική καθαρότητα χρησιμοποιείται για να αποφεύγεται κάθε ευθύνη εξουσίας. Η κοινωνία δεν χρειάζεται ούτε μια άχρωμη συγκόλληση ούτε μια λέσχη αμοιβαίων καταγγελιών. Χρειάζεται μια δύναμη που να μπορεί να κυβερνήσει, χωρίς να ξεχνά γιατί θέλει να κυβερνήσει.
Το δύσκολο αλλά έντιμο επόμενο βήμα
Η σωστή αφετηρία δεν είναι η συζήτηση για τον επικεφαλής. Είναι μια σύντομη προγραμματική συμφωνία, δημόσια και δεσμευτική, πάνω σε δέκα κρίσιμα πεδία. Ακολούθως έρχονται οι διαδικασίες, τα πρόσωπα και οι εκλογικές μορφές. Η αντιστροφή αυτής της σειράς θα γεννήσει άλλη μία συμμαχία κορυφής με περιορισμένη κοινωνική αντοχή.
Η προοδευτική συνεργασία αξίζει μόνο αν αλλάζει τον συσχετισμό υπέρ της κοινωνικής πλειοψηφίας. Αν περιοριστεί σε αριθμητική επιβίωσης, δεν θα απογοητεύσει απλώς τους συμμετέχοντες· θα ενισχύσει την κυνική ιδέα ότι όλες οι πολιτικές συναντήσεις είναι παζάρια προσώπων. Αυτό ακριβώς οφείλει να διαψεύσει.
