Του Στέφανου Νικολαΐδη
Η φράση ήταν λιτή, σχεδόν χαλαρή. Το πολιτικό της βάρος, όμως, τεράστιο.
«Το εξετάζουμε πολύ σοβαρά», είπε ο Ντόναλντ Τραμπ, απαντώντας σε ερώτηση για το ενδεχόμενο πώλησης μαχητικών F-35 στην Τουρκία, κατά τη συνέντευξη Τύπου με τον πρωθυπουργό του Ισραήλ Μπένιαμιν Νετανιάχου στον Λευκό Οίκο, στις 29 Δεκεμβρίου.
Trump on whether he’ll sell F-35 jets to Türkiye:
We are thinking about it very seriously.
When the same question was asked to Netanyahu, Trump said:
I promise they’ll never use them on Israel. pic.twitter.com/0VCK9qj3Cc
— Clash Report (@clashreport) December 29, 2025
Λίγες λέξεις ήταν αρκετές για να επαναφέρουν στο προσκήνιο ένα από τα πιο ευαίσθητα και σύνθετα γεωπολιτικά ζητήματα της Ανατολικής Μεσογείου.
Η δήλωση δεν συνοδεύτηκε από καμία δέσμευση, κανένα χρονοδιάγραμμα, καμία επίσημη πρωτοβουλία. Κι όμως, η δημόσια επαναφορά του θέματος, μάλιστα χωρίς την παρουσία του Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, φαίνεται πως λειτούργησε ως μήνυμα προς πολλαπλούς αποδέκτες: προς την Άγκυρα, ότι η πόρτα δεν έχει κλείσει οριστικά· προς το Ισραήλ, ότι η Ουάσιγκτον ζυγίζει ευρύτερες περιφερειακές ισορροπίες· και προς το Κογκρέσο, ότι ο Τραμπ διατηρεί την ατζέντα υπό τον έλεγχό του.
Γιατί τώρα και χωρίς τον Ερντογάν
Η συγκυρία δεν είναι τυχαία. Κατά την προηγούμενη επίσκεψη του Τούρκου προέδρου στην Ουάσιγκτον, ο Τραμπ δεν είχε προσφέρει τίποτα χειροπιαστό για τα F-35. Αντιθέτως, το θέμα είχε μείνει εκτός επίσημης ατζέντας.
Σήμερα, όμως, επανέρχεται δημόσια και με θετικό τόνο, σε μια περίοδο όπου η Ουάσιγκτον αναζητά τρόπους να διαχειριστεί τη μεταπολεμική αρχιτεκτονική στη Γάζα, την εύθραυστη ισορροπία στη Συρία και τον ρόλο των περιφερειακών δυνάμεων.
Σύμφωνα με κυβερνητικούς αξιωματούχους, η Τουρκία επιχειρεί να εμφανίζεται εκ νέου ως αναγκαίος συνομιλητής. Όχι ως σύμμαχος χωρίς ερωτηματικά, αλλά ως δύναμη που δύσκολα μπορεί να παρακαμφθεί. Και αυτή ακριβώς η θέση τροφοδοτεί την τουρκική στρατηγική επαναφοράς στο δυτικό στρατόπεδο, με αιχμή το πρόγραμμα των F-35.
S-400: Αναγκαία, αλλά όχι επαρκής συνθήκη
Οι πρόσφατες δηλώσεις του Αμερικανού πρέσβη στην Άγκυρα Τομ Μπάρακ στις αρχές Δεκεμβρίου, ότι η Τουρκία πλησιάζει στην απομάκρυνση των ρωσικών S-400 και ότι τα ζητήματα με τα F-35 θα μπορούσαν να επιλυθούν εντός 4 έως 6 μηνών, δημιούργησαν αίσθηση. Ωστόσο, διπλωματικές και αμυντικές πηγές περιγράφουν μια πολύ πιο σύνθετη πραγματικότητα.
Η απομάκρυνση των S-400 είναι μόνο ένα κομμάτι του παζλ – και ίσως όχι το σημαντικότερο. Ακόμη και μια πλήρης επιστροφή τους στη Ρωσία δεν οδηγεί αυτομάτως στην επανένταξη της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35. Το πραγματικό εμπόδιο σήμερα δεν είναι η Μόσχα. Είναι το Ισραήλ.
Στο μεταξύ, η σχέση Τουρκίας–Ισραήλ παραμένει μάλλον βαθιά παγωμένη. Μετά την κρίση του 2023, το Τελ Αβίβ αντιμετωπίζει την Άγκυρα όχι απλώς ως δύσκολο συνομιλητή, αλλά ως στρατηγικό ανταγωνιστή στη Μέση Ανατολή, αντίπαλο στη Συρία και κρίκο επιρροής προς τη Χαμάς. Σε αυτό το πλαίσιο, η προοπτική να αποκτήσει η Τουρκία πρόσβαση στο πιο προηγμένο μαχητικό αεροσκάφος στον κόσμο θεωρείται από το Ισραήλ κόκκινη γραμμή.
Αμερικανοί αξιωματούχοι επιβεβαιώνουν ότι κανένα ισραηλινό lobbying δεν θα επιτρέψει επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35 χωρίς πολιτικό αντάλλαγμα τεραστίου μεγέθους.
Σύμφωνα με άριστες πληροφορημένες πηγές, το μήνυμα μεταφέρθηκε ευθέως και στην κατ’ ιδίαν συνάντηση Νετανιάχου–Τραμπ: το Ισραήλ δεν πρόκειται να αποδεχθεί την πώληση F-35 στην Τουρκία και θα αντιταχθεί με όλα τα διαθέσιμα μέσα.
Τα θεσμικά εμπόδια: CAATSA, Κογκρέσο, λόμπι
Ωστόσο, ακόμη κι αν υποθετικά ξεπεραστεί η ισραηλινή αντίδραση, η Άγκυρα έχει μπροστά της μια σειρά από θεσμικά εμπόδια. Οι κυρώσεις CAATSA μπορούν να αρθούν μόνο με απόφαση του Κογκρέσου. Παράλληλα, ισραηλινές, ελληνικές και αρμενικές ομάδες άσκησης επιρροής διατηρούν σκληρή γραμμή στο ζήτημα, ενώ το ίδιο το Κογκρέσο εμφανίζεται πιο επιφυλακτικό από ποτέ.
Διπλωματικές πηγές που μίλησαν στο skai.gr εκτιμούν ότι «δεν θα φτάσουμε καν σε επίπεδο Κογκρέσου». Ο Τραμπ, όσο ισχυρός κι αν είναι, δύσκολα θα διακινδυνεύσει μια ανοιχτή σύγκρουση με το νομοθετικό σώμα ή θα στείλει λάθος μήνυμα στο μέτωπο της Ουκρανίας.
Ακόμη και στο εξαιρετικά θεωρητικό σενάριο όπου αίρονται οι κυρώσεις, δεν αντιδρά το Ισραήλ και εγκρίνει το Κογκρέσο, η Τουρκία θα παραλάβει F-35 σε 8 έως 10 χρόνια. Θα πρέπει δηλαδή να επανενταχθεί στην ουρά παραγωγής, εκτός αν της παραχωρηθούν αεροσκάφη από αμερικανικές γραμμές – κάτι που δεν έχει καν εξεταστεί σοβαρά.
Μέχρι τότε, ο Ντόναλντ Τραμπ δεν θα είναι πρόεδρος, γεγονός που καθιστά οποιαδήποτε σημερινή υπόσχεση πολιτικά εύθραυστη. Όπως σημειώνουν χαρακτηριστικά γνώστες του θέματος, «κάθε F-35 είναι ένα μίνι στρατηγείο» – και αυτό είναι κάτι που το Ισραήλ δεν πρόκειται να αποδεχθεί, ανεξαρτήτως δεσμεύσεων περί μη χρήσης εναντίον του.
Δεν είναι τυχαίο ότι η ίδια η Τουρκία έχει στραφεί στην αγορά 40 F-16 Block 70 ως ρεαλιστική ενδιάμεση λύση, αναγνωρίζοντας ότι τα F-35 δεν είναι άμεσα εφικτά. Το «ναι υπό όρους» του Τραμπ, περισσότερο από προαναγγελία συμφωνίας, λειτουργεί ως διαπραγματευτικό εργαλείο και μήνυμα ισορροπίας.
Το συμπέρασμα είναι σαφές: η πόρτα δεν είναι ερμητικά κλειστή, αλλά τα εμπόδια παραμένουν τεράστια. Και όσο το Ισραήλ θεωρεί την Τουρκία στρατηγική απειλή, τα F-35 θα παραμένουν περισσότερο πολιτικό αφήγημα παρά ρεαλιστικό σενάριο.
Πηγή: skai.gr
Διαβάστε τις Ειδήσεις σήμερα και ενημερωθείτε για τα πρόσφατα νέα.
Ακολουθήστε το Skai.gr στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
