ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
Το δικαίωμα στη στέγη απαιτεί ασφαλή μίσθωση, κοινωνικό απόθεμα και στοχευμένη προστασία — όχι μόνο επιδοτούμενη αγορά κατοικίας.
ΑΠΟΨΗ | Η νέα άνοδος των τιμών κατοικίας και των ενοικίων στην Ευρωπαϊκή Ένωση επαναφέρει μια βολική αλλά λανθασμένη βεβαιότητα: ότι ο τελικός στόχος κάθε στεγαστικής πολιτικής πρέπει να είναι η ιδιοκατοίκηση για όλους. Η κατοχή ενός σπιτιού προσφέρει ασφάλεια και περιουσία, όμως η μετατροπή της σε μοναδικό κοινωνικό ιδεώδες μπορεί να εγκλωβίζει οικογένειες σε υπέρογκο δανεισμό, να επιδοτεί τις τιμές και να αφήνει ακάλυπτους όσους χρειάζονται κινητικότητα. Η προοδευτική στεγαστική πολιτική πρέπει να υπερασπιστεί πρώτα το δικαίωμα σε ασφαλή, προσιτή και σταθερή κατοικία — όχι έναν μόνο τίτλο ιδιοκτησίας.
Το σπίτι ως δικαίωμα, όχι ως χρηματοοικονομικό στοίχημα
Για δεκαετίες η ελληνική κοινωνία αντιμετώπιζε το ιδιόκτητο σπίτι ως ασφάλεια απέναντι σε αδύναμες συντάξεις, ασταθή κοινωνική πολιτική και περιορισμένη αγορά ενοικίου. Αυτή η ιστορική εμπειρία είναι πραγματική. Δεν σημαίνει, όμως, ότι κάθε νέα γενιά πρέπει να αναπαράγει το ίδιο μοντέλο με πολύ ακριβότερα ακίνητα, αβέβαιες δουλειές και δάνεια τριάντα ετών.
Όταν το κράτος επιδοτεί κυρίως την αγορά, αυξάνει τη ζήτηση σε μια αγορά με περιορισμένη προσφορά. Μέρος της βοήθειας μπορεί να ενσωματωθεί στην τιμή που ζητά ο πωλητής. Έτσι η δημόσια δαπάνη δεν μετατρέπεται ολόκληρη σε κοινωνική προστασία· ένα τμήμα της καταλήγει σε υπεραξία ιδιοκτητών και κατασκευαστών. Η πρόθεση μπορεί να είναι κοινωνική, το αποτέλεσμα όμως να είναι πληθωριστικό.
Η ιδιοκατοίκηση δεν ταιριάζει σε κάθε φάση ζωής
Ένας νέος εργαζόμενος μπορεί να χρειάζεται να μετακινηθεί για δουλειά. Μια μονογονεϊκή οικογένεια μπορεί να χρειάζεται μικρότερο ή μεγαλύτερο σπίτι σε λίγα χρόνια. Ένας ηλικιωμένος μπορεί να θέλει προσβάσιμη κατοικία κοντά σε υπηρεσίες. Η ιδιοκτησία δεν είναι πάντα η ευέλικτη λύση, ειδικά όταν η μεταβίβαση έχει κόστος και η τοπική αγορά δεν προσφέρει αγοραστές.
Η μίσθωση δεν πρέπει να είναι συνώνυμη της ανασφάλειας. Μπορεί να γίνει ισότιμη επιλογή όταν υπάρχουν πολυετή συμβόλαια, προβλέψιμες αυξήσεις, αποτελεσματική προστασία από αυθαίρετη έξωση και γρήγορη επίλυση πραγματικών διαφορών. Η προοδευτική πολιτική οφείλει να κάνει το ενοίκιο κατοικήσιμο, αντί να θεωρεί τον ενοικιαστή προσωρινά αποτυχημένο ιδιοκτήτη.
Το κενό ανάμεσα στην επιδότηση και στην προσφορά
Τα επιδόματα ενοικίου είναι αναγκαία για νοικοκυριά που πιέζονται τώρα. Δεν μπορούν όμως να αποτελέσουν τη μόνιμη αρχιτεκτονική. Αν η προσφορά προσιτών κατοικιών μένει σταθερή, η επιδότηση ακολουθεί τις αυξήσεις και μέρος της μεταφέρεται στον ιδιοκτήτη. Η πολιτεία πληρώνει όλο και περισσότερο χωρίς να αποκτά ούτε ένα επιπλέον σπίτι.
Η λύση βρίσκεται σε δημόσιο και κοινωνικό απόθεμα: ανακαίνιση κενών δημόσιων κτιρίων, συμφωνίες μακροχρόνιας μίσθωσης με εγγυημένο κοινωνικό ενοίκιο, συνεταιριστικά σχήματα και υποχρεωτικό ποσοστό προσιτής κατοικίας σε μεγάλες αναπτύξεις. Αυτές οι παρεμβάσεις είναι βραδύτερες από ένα επίδομα, αλλά αλλάζουν την αγορά αντί να την κυνηγούν.
Η Golden Visa είναι μόνο ένα κομμάτι
Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ να καταργηθεί η Golden Visa για αγορά ακινήτου και να αντικατασταθεί από παραγωγικό κίνητρο ανοίγει χρήσιμη συζήτηση. Είναι λογικό το κράτος να εξετάζει αν μια άδεια διαμονής πρέπει να κατευθύνει κεφάλαια σε διαμερίσματα ή σε έρευνα και παραγωγή. Δεν πρέπει, όμως, να υποσχεθεί ότι μία αλλαγή θα λύσει από μόνη της τα ενοίκια.
Η πίεση προέρχεται από πολλές πηγές: τουριστική χρήση, βραχυχρόνια μίσθωση, χαμηλή νέα κατασκευή σε ορισμένες κατηγορίες, κενά κτίρια, επενδυτική ζήτηση, αργή δικαιοσύνη και εισοδήματα που δεν ακολουθούν. Η σοβαρή πολιτική χρειάζεται δεδομένα ανά γειτονιά και διαφορετικό εργαλείο για κάθε μηχανισμό. Ένα εθνικό σύνθημα δεν χωρά όλη την πόλη.
Η αιρετική προτεραιότητα: καλό ενοίκιο πριν από φθηνό δάνειο
Αν οι δημόσιοι πόροι είναι περιορισμένοι, η πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι η προστασία από αστεγία, υπερβολικό στεγαστικό κόστος και αναγκαστική συγκατοίκηση. Αυτό σημαίνει κοινωνική κατοικία, επίδομα με εισοδηματικά και γεωγραφικά κριτήρια, πρόληψη εξώσεων και υποστήριξη λογαριασμών ενέργειας. Το επιδοτούμενο δάνειο έρχεται μετά, για όσους μπορούν πραγματικά να το εξυπηρετήσουν.
Η θέση αυτή ακούγεται λιγότερο ελκυστική από την υπόσχεση «σπίτι σε όλους». Είναι όμως κοινωνικά δικαιότερη. Το φθηνό δάνειο ευνοεί συνήθως εκείνον που έχει σταθερή δουλειά, αποταμίευση και οικογενειακή βοήθεια για προκαταβολή. Ο ενοικιαστής χαμηλού εισοδήματος μένει ξανά στην ουρά, χρηματοδοτώντας μέσω φόρων την είσοδο άλλων στην ιδιοκτησία.
Μια αγορά που υπηρετεί την κατοίκηση
Η Eurostat δείχνει ότι η στεγαστική πίεση είναι ευρωπαϊκή, αλλά η απάντηση δεν μπορεί να είναι μόνο ευρωπαϊκός μέσος όρος. Η Ελλάδα χρειάζεται μητρώο πραγματικών μισθωμάτων, στοιχεία κενών κατοικιών, αξιολόγηση της βραχυχρόνιας μίσθωσης και σταθερό πρόγραμμα κοινωνικής κατοικίας με ορίζοντα δεκαετίας. Χωρίς δεδομένα, κάθε κόμμα επιλέγει τον αριθμό που βολεύει το αφήγημά του.
Υπάρχει και μια δημοκρατική διάσταση. Οι αποφάσεις για μεγάλες αναπτύξεις, αλλαγές χρήσης και τουριστική πυκνότητα δεν μπορούν να λαμβάνονται χωρίς τους κατοίκους που θα ζήσουν τις συνέπειες. Οι δήμοι χρειάζονται εργαλεία να δεσμεύουν κατοικίες για προσιτή μίσθωση, να φορολογούν μακροχρόνια κενά ακίνητα με κοινωνικές εξαιρέσεις και να δημοσιεύουν χάρτες πίεσης. Η στέγη είναι τοπική υποδομή όσο και ιδιωτική περιουσία.
Το προοδευτικό αίτημα πρέπει να είναι σαφές: κανείς χωρίς ασφαλές σπίτι, είτε το κατέχει είτε το νοικιάζει. Η ιδιοκτησία παραμένει θεμιτή φιλοδοξία και μπορεί να στηριχθεί συνετά. Δεν είναι όμως το μοναδικό μέτρο αξιοπρέπειας. Μια ώριμη κοινωνία εγγυάται κατοίκηση πριν υποσχεθεί περιουσία — και κρίνει την πολιτική από το κόστος που πληρώνει το νοικοκυριό, όχι από το συμβόλαιο που έχει στο συρτάρι.
Πηγές και τεκμηρίωση
- Eurostat, τιμές κατοικιών και ενοίκια β΄ τριμήνου 2026, 01/10/2026
- Eurostat, House Price Index β΄ τριμήνου 2026, 01/10/2026
- ΠΑΣΟΚ, Ρυθμός Επικαιρότητας 01/10/2026
Βιβλιοθήκη kentroaristera.gr — Εικονογράφηση για τη στέγαση, όχι καταγραφή πραγματικού συμβάντος.
