ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
Οι προοδευτικές δυνάμεις μπορούν να διαφωνούν για όλα — όχι όμως να πετούν ασύνδετους αριθμούς στους πολίτες και να ονομάζουν αυτό πολιτική.
Η ακρίβεια έχει γίνει το ασφαλέστερο καταφύγιο της αντιπολίτευσης. Όλοι συμφωνούν ότι το ρεύμα, τα καύσιμα, τα τρόφιμα και το ενοίκιο πιέζουν τα νοικοκυριά. Όλοι καταγγέλλουν την κυβέρνηση. Και σχεδόν όλοι παρουσιάζουν μια δική τους λίστα μέτρων, με ποσά που δεν μιλούν μεταξύ τους. Έτσι ο πολίτης ακούει πολλά δισεκατομμύρια, αλλά δυσκολεύεται να καταλάβει τι θα αλλάξει στον λογαριασμό του την επόμενη Δευτέρα.
Η λύση δεν είναι μια τεχνητή ενότητα κορυφής ούτε μια φωτογραφία αρχηγών. Είναι κάτι πιο ταπεινό και πιο απαιτητικό: ένας κοινός, δημόσιος λογαριασμός. Ένας πίνακας στον οποίο κάθε κόμμα θα γράφει πόσο κοστίζει η πρότασή του, ποιους αφορά, από πού βρίσκονται τα χρήματα και ποιο είναι το αναμενόμενο αποτέλεσμα.
Οι προτάσεις δεν γίνονται πολιτική με το άθροισμα
Το ΠΑΣΟΚ προτείνει μεταβλητό ΕΦΚ στα καύσιμα. Η ιδέα έχει λογική: όταν εκτινάσσεται η διεθνής τιμή, ο φόρος υποχωρεί για να συγκρατεί την αντλία. Έχει όμως κόστος και ευρωπαϊκά όρια. Αν εφαρμοστεί οριζόντια, βοηθά περισσότερο εκείνον που καταναλώνει περισσότερο. Αυτά δεν είναι επιχειρήματα για να πεταχτεί η πρόταση στο καλάθι· είναι οι ερωτήσεις που πρέπει να απαντήσει για να γίνει σοβαρή.
Ο ΣΥΡΙΖΑ σωστά υπενθυμίζει ότι ένα αίτημα πληρωμής από το Ταμείο Ανάκαμψης δεν είναι ήδη κατατεθειμένο χρήμα. Θα ήταν πιο πειστικός αν συνέδεε σταθερά αυτή την ακρίβεια με έναν δικό του, κοστολογημένο χάρτη παρεμβάσεων. Η Πλεύση Ελευθερίας προαναγγέλλει δέκα προτάσεις νόμου, από μισθούς και συντάξεις έως ενοίκια και πρώτη κατοικία. Το κρίσιμο αρχίζει όταν δούμε τα άρθρα και τους δημοσιονομικούς λογαριασμούς.
Η ΕΛΑΣ επιμένει στα εργατικά δικαιώματα και στις δημόσιες υπηρεσίες. Κι εδώ, η καταγγελία αποκτά βάρος όταν συνοδεύεται από αριθμούς: πόσοι επιθεωρητές, πόσοι γιατροί, σε ποια νοσοκομεία, με ποιο ετήσιο κόστος.
Το ίδιο ισχύει για την ακρίβεια στα τρόφιμα. Είναι εύκολο να ζητά κανείς περισσότερους ελέγχους και βαριά πρόστιμα. Πιο δύσκολο είναι να εξηγήσει ποιο τμήμα της τιμής δημιουργείται στην παραγωγή, ποιο στη μεταποίηση, ποιο στη διανομή και ποιο στο ράφι. Αν η αντιπολίτευση θέλει να πείσει ότι η αγορά δεν αυτορρυθμίζεται, πρέπει να δείξει πού ακριβώς σπάει η αλυσίδα και ποια αρχή θα παρέμβει. Διαφορετικά, ο θυμός είναι δίκαιος αλλά το μέτρο ασαφές.
Ένας κοινός λογαριασμός θα βοηθούσε και σε κάτι ακόμη: να σταματήσει η διπλή μέτρηση. Δεν μπορεί το ίδιο προσδοκώμενο έσοδο να χρηματοδοτεί ταυτόχρονα φθηνότερα καύσιμα, περισσότερες προσλήψεις, υψηλότερες συντάξεις και στεγαστική πολιτική. Η λογιστική συνέπεια δεν είναι νεοφιλελεύθερη εμμονή. Είναι στοιχειώδης σεβασμός προς εκείνους που θα κληθούν να πληρώσουν ή να περιμένουν.
Ο αντίλογος: «Θα χαθούν οι πολιτικές διαφορές»
Η ένσταση είναι εύλογη. Τα κόμματα δεν είναι λογιστικά γραφεία και οι πολιτικές διαφορές δεν χωρούν όλες σε ένα φύλλο Excel. Η φορολογία της περιουσίας, η σχέση κράτους και αγοράς, η θέση απέναντι στην εργασία είναι ιδεολογικές επιλογές. Ένας κοινός πίνακας δεν τις σβήνει. Τις φωτίζει.
Αν δύο κόμματα προτείνουν μείωση φόρου στα καύσιμα, ο πολίτης πρέπει να βλέπει ποιο προστατεύει τη χαμηλή κατανάλωση, ποιο βάζει πλαφόν, ποιο χρηματοδοτεί την απώλεια από υψηλότερα μερίσματα ή υπερκέρδη. Η διαφορά παύει τότε να είναι κραυγή και γίνεται πολιτική.
Υπάρχει και δεύτερη ένσταση: η κυβέρνηση διαθέτει τα πλήρη στοιχεία και η αντιπολίτευση όχι. Σωστό. Γι’ αυτό ακριβώς ο κοινός λογαριασμός πρέπει να περιλαμβάνει και τις παραδοχές, τα κενά και το εύρος αβεβαιότητας. Η σοβαρότητα δεν απαιτεί παντογνωσία. Απαιτεί να λες τι γνωρίζεις και τι εκτιμάς.
Η κυβέρνηση θα υποχρεωθεί να απαντά στο ίδιο γήπεδο
Σήμερα η κυβέρνηση μπορεί να αποκρούει κάθε πρόταση ξεχωριστά: η μία είναι ακοστολόγητη, η άλλη ανεφάρμοστη, η τρίτη λαϊκιστική. Αν όμως οι προοδευτικές δυνάμεις συμφωνήσουν σε κοινές μονάδες μέτρησης, η απάντηση δυσκολεύει. Θα πρέπει και η κυβερνητική πολιτική να δείξει ποιος ωφελείται, πόσο κοστίζει και ποια τιμή μειώθηκε πράγματι.
Αυτό δεν σημαίνει κοινό πρόγραμμα εξουσίας. Σημαίνει κοινή απαίτηση εντιμότητας. Μπορεί να υπάρξει ακόμη και ανεξάρτητη ομάδα οικονομολόγων, κοινωνικών επιστημόνων και φορέων που θα ελέγχει τις παραδοχές χωρίς να δίνει κομματικό πιστοποιητικό.
Μια μικρή συμφωνία με μεγάλη αξία
Η αρχή θα μπορούσε να γίνει με τρία πεδία στα οποία ήδη υπάρχει σχετική σύγκλιση: κόστος ενέργειας, ιδιωτικό χρέος και στέγη. Κάθε κόμμα να καταθέσει την πρότασή του σε κοινή μορφή, με παραδείγματα για τρία νοικοκυριά — χαμηλού, μεσαίου και υψηλότερου εισοδήματος. Όχι άλλο ένα συνέδριο με γενικούς τίτλους. Ένα εργαλείο που θα επιτρέπει σε δημοσιογράφους, συνδικάτα και πολίτες να συγκρίνουν.
Αν ένα κόμμα αρνηθεί, θα πρέπει να εξηγήσει γιατί. Αν συμμετάσχει, δεν δεσμεύεται να ψηφίσει το σχέδιο του άλλου. Δεσμεύεται μόνο να μην κρύβεται πίσω από αριθμούς που αλλάζουν μορφή από συνέντευξη σε συνέντευξη. Αυτό είναι χαμηλότερος πήχης από μια προγραμματική συμφωνία, αλλά ψηλότερος από το σημερινό χάος.
Η προοδευτική πολιτική έχει πάθει ζημιά από την ιδέα ότι αρκεί να έχει καλύτερες προθέσεις. Δεν αρκεί. Όταν ένα νοικοκυριό μετρά τα ευρώ στο σούπερ μάρκετ, δικαιούται να απαιτεί από την αντιπολίτευση το ίδιο που απαιτεί και από την κυβέρνηση: αριθμούς που στέκονται, προτεραιότητες που λέγονται καθαρά και συνέπειες που δεν κρύβονται στα ψιλά γράμματα.
Η ενότητα, αν έρθει ποτέ, δεν θα ξεκινήσει από μια κοινή εξέδρα. Θα ξεκινήσει από κάτι λιγότερο θεαματικό: από τη στιγμή που κανείς δεν θα μπορεί να αλλάζει αριθμούς ανάλογα με το μικρόφωνο. Πρώτα κοινός λογαριασμός. Ύστερα, ας τσακωθούν για το ποιος έχει το καλύτερο σχέδιο.
