Οι αμερικανικές εκλογές, η πολιτική φθορά του Τραμπ και η δύναμη της συλλογικότητας.
Η ιστορία της δημοκρατίας μάς έχει διδάξει κάτι που συχνά λησμονούν όσοι ασκούν την εξουσία: κανένας ηγέτης δεν είναι παντοδύναμος και καμία πολιτική κυριαρχία δεν είναι αιώνια. Όσο ισχυρός κι αν εμφανίζεται ένας πολιτικός, όσο μεγάλη επιρροή κι αν διαθέτει, υπάρχει πάντοτε ένας παράγοντας που μπορεί να ανατρέψει τους συσχετισμούς: ο ίδιος ο λαός.
Οι ενδιάμεσες εκλογές στις Ηνωμένες Πολιτείες έρχονται να μας υπενθυμίσουν ακριβώς αυτή την αλήθεια. Η επικράτηση των Δημοκρατικών και η ανατροπή των κοινοβουλευτικών ισορροπιών συνιστούν ένα ηχηρό μήνυμα προς την κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ. Ένα μήνυμα που ξεπερνά τα στενά όρια της αμερικανικής πολιτικής αντιπαράθεσης και αγγίζει την ίδια την ουσία της δημοκρατικής λειτουργίας.
Ο Τραμπ αποτελεί ίσως ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα της σύγχρονης πολιτικής ρευστότητας. Αναδείχθηκε στην εξουσία το 2016, ηττήθηκε το 2020 και, παρά τις προβλέψεις πολλών για το πολιτικό του τέλος, επέστρεψε θριαμβευτικά το 2024. Σήμερα, δύο χρόνια αργότερα, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια νέα και σοβαρή πολιτική ήττα.
Η διαδρομή αυτή αποδεικνύει δύο πράγματα. Πρώτον, ότι στην πολιτική καμία ήττα δεν είναι αναγκαστικά οριστική. Και δεύτερον, ότι καμία εκλογική νίκη δεν αποτελεί λευκή επιταγή διαρκείας.
Οι πολίτες μπορούν να δώσουν την εξουσία, αλλά μπορούν και να περιορίσουν εκείνον στον οποίο την εμπιστεύτηκαν.
Το σημαντικότερο, ωστόσο, δεν είναι η προσωπική πολιτική διαδρομή του Τραμπ. Είναι αυτό που αποκαλύπτει η συμπεριφορά της κοινωνίας. Όταν οι πολίτες αισθάνονται ότι οι προσδοκίες τους διαψεύδονται, ότι η καθημερινότητά τους δυσκολεύει ή ότι η εξουσία απομακρύνεται από τις πραγματικές τους ανάγκες, τότε η δυσαρέσκεια μπορεί να μετατραπεί σε συλλογική πολιτική έκφραση.
Και εκεί βρίσκεται η πραγματική δύναμη της δημοκρατίας.
Στη δυνατότητα διαφορετικών ανθρώπων, με διαφορετικές αφετηρίες, ανησυχίες και πολιτικές αντιλήψεις, να συναντηθούν γύρω από την ανάγκη της αλλαγής. Να αφήσουν πίσω την αδράνεια, να συμμετάσχουν, να ψηφίσουν και να διεκδικήσουν έναν διαφορετικό προσανατολισμό.
Γιατί η συλλογικότητα δεν αποτελεί απλώς μια κοινωνική αρετή. Αποτελεί ουσιαστική πολιτική δύναμη. Είναι η δύναμη που μετατρέπει την ατομική αγωνία σε κοινό αίτημα, τη δυσαρέσκεια σε συμμετοχή και την επιθυμία για αλλαγή σε πολιτικό αποτέλεσμα.
Ασφαλώς, οφείλουμε να κρατήσουμε μικρό καλάθι. Η πολιτική ιστορία δεν επιτρέπει εύκολους πανηγυρισμούς ούτε βεβαιότητες για το αύριο. Ο Τραμπ έχει αποδείξει ότι μπορεί να επιβιώνει πολιτικά ακόμη και όταν πολλοί θεωρούν πως έχει τελειώσει. Άλλωστε, οι ενδιάμεσες εκλογές δεν απομακρύνουν έναν πρόεδρο από τον Λευκό Οίκο. Περιορίζουν, όμως, τη δυνατότητά του να κυβερνά χωρίς ουσιαστικά κοινοβουλευτικά αντίβαρα.
Επιπλέον, η εκλογική αποδοκιμασία μιας κυβέρνησης δεν ισοδυναμεί αυτομάτως με διαρκή εμπιστοσύνη στην αντιπολίτευση. Όσοι κερδίζουν σήμερα την εμπιστοσύνη των πολιτών θα κληθούν αύριο να αποδείξουν ότι μπορούν να ανταποκριθούν στις προσδοκίες τους.
Η δημοκρατία δεν δικαιώνεται απλώς με την εναλλαγή των προσώπων. Δικαιώνεται όταν η πολιτική επιστρέφει στον άνθρωπο, στις ανάγκες του, στην κοινωνική δικαιοσύνη, στη λογοδοσία και στην αξιοπρέπεια.
Αυτό είναι, κατά την άποψή μου, το βαθύτερο μήνυμα των αμερικανικών εκλογών. Όχι ότι ένας πολιτικός ηγέτης ηττήθηκε ή ότι ένας άλλος πολιτικός χώρος επικράτησε. Αλλά ότι ακόμη και σε μια εποχή έντονης πόλωσης, τεράστιας οικονομικής επιρροής και διαρκούς αμφισβήτησης των θεσμών, η οργανωμένη δημοκρατική έκφραση της κοινωνίας εξακολουθεί να έχει τη δύναμη να αλλάζει την πορεία των πραγμάτων.
Ίσως, λοιπόν, να παρακολουθούμε την αρχή μιας νέας πολιτικής υποχώρησης του Ντόναλντ Τραμπ. Ίσως, όμως, η ιστορία να επιφυλάσσει και πάλι εκπλήξεις. Το βέβαιο είναι ότι κανείς δεν μπορεί να θεωρεί την κοινωνία δεδομένη.
Και αυτό είναι ένα μάθημα που αφορά όχι μόνο την Αμερική, αλλά κάθε δημοκρατική χώρα.
Γιατί η δημοκρατία δεν είναι υπόθεση ενός ηγέτη, ενός κόμματος ή μιας εκλογικής αναμέτρησης. Είναι υπόθεση όλων μας.
Και όταν οι πολίτες συνειδητοποιούν τη δύναμή τους, όταν συσπειρώνονται, συμμετέχουν και αποφασίζουν να πάρουν το μέλλον στα χέρια τους, τότε ακόμη και οι ισχυρότερες εξουσίες αναγκάζονται να ακούσουν.
Η αλλαγή δεν χαρίζεται από την εξουσία. Γεννιέται μέσα στην κοινωνία. Και γίνεται πραγματικότητα όταν η κοινωνία αποφασίζει να δράσει συλλογικά.
