ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
ΑΠΟΨΗ — Η δημοσιονομική αξιοπιστία είναι αναγκαία. Δεν μπορεί όμως να μετριέται μόνο στο τέλος της χρονιάς, αφού έχει αγνοήσει ποιος πλήρωσε τη διαδρομή.
Το κράτος εισπράττει περισσότερα από όσα είχε υπολογίσει και η κυβέρνηση το παρουσιάζει ως απόδειξη σοβαρότητας. Η αντιπολίτευση απαντά ότι πρόκειται για υπερφορολόγηση. Και κάπου ανάμεσα στις δύο ανακοινώσεις βρίσκεται ο πολίτης που δεν έχει κανέναν λόγο να πανηγυρίζει επειδή το ακριβότερο γάλα, η βενζίνη και το ρεύμα βελτίωσαν τον ΦΠΑ του Δημοσίου.
Ας είμαστε δίκαιοι. Η επίτευξη δημοσιονομικών στόχων δεν είναι αμελητέα. Μια χώρα που πέρασε μια δεκαετία με τους πιστωτές πάνω από κάθε γραμμή του προϋπολογισμού δεν έχει την πολυτέλεια να θεωρεί την αξιοπιστία βαρετή λογιστική. Χαμηλότερο χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ, πρόσβαση στις αγορές και αποθέματα για μια κρίση είναι δημόσια αγαθά. Το εύκολο προοδευτικό χειροκρότημα σε κάθε νέα δαπάνη, χωρίς λογαριασμό, το έχουμε πληρώσει ακριβά.
Αλλά υπάρχει και η άλλη μισή αλήθεια. Η δημοσιονομική επιτυχία δεν είναι κοινωνικά ουδέτερη. Εξαρτάται από το ποιος πληρώνει, πότε πληρώνει και ποιος περιμένει για να πάρει κάτι πίσω.
Ο πιο ήσυχος φόρος είναι ο ακριβότερος
Οι έμμεσοι φόροι έχουν ένα πολιτικό πλεονέκτημα: δεν έρχονται σε φάκελο. Κρύβονται στην τιμή. Ο καταναλωτής μπορεί να θυμώσει με το σούπερ μάρκετ ή με το πρατήριο, αλλά δύσκολα ξεχωρίζει τι μέρος της απόδειξης είναι φόρος, τι μέρος κόστος και τι μέρος περιθώριο κέρδους. Όταν οι τιμές ανεβαίνουν, τα έσοδα του ΦΠΑ ανεβαίνουν μαζί τους, ακόμη κι αν η πραγματική ποσότητα που αγοράζει το νοικοκυριό μένει ίδια ή μειώνεται.
Το προσχέδιο του Προϋπολογισμού 2027 αποτυπώνει μια οικονομία με ανάπτυξη, χαμηλότερη ανεργία και αποκλιμάκωση πληθωρισμού. Αυτά είναι θετικά. Η κριτική του ΠΑΣΟΚ και η παρέμβαση Κουτεντάκη της ΕΛΑΣ επιμένουν, όμως, στη σύνθεση των εσόδων και στην περιορισμένη αύξηση του πραγματικού εισοδήματος. Δεν χρειάζεται να υιοθετήσει κανείς όλη την αντιπολιτευτική ρητορική για να αναγνωρίσει το ερώτημα: πόσο από το καλύτερο αποτέλεσμα παράγεται επειδή οι πολίτες έγιναν πλουσιότεροι και πόσο επειδή πληρώνουν ακριβότερα τα ίδια αναγκαία αγαθά;
Το επίδομα δεν θεραπεύει τον φόρο
Η κυβέρνηση θα απαντήσει ότι επιστρέφει πόρους με ενισχύσεις, επιδόματα και φοροελαφρύνσεις. Πράγματι, το πακέτο μέτρων περιλαμβάνει αυξήσεις συντάξεων, στήριξη για ευάλωτους και παρεμβάσεις στη στέγη και στην ενέργεια. Δεν είναι έντιμο να προσποιούμαστε ότι τίποτα από αυτά δεν υπάρχει.
Το πρόβλημα είναι η αρχιτεκτονική. Πρώτα επιβαρύνεται ο καθένας στην κατανάλωση, ανεξάρτητα από το εισόδημά του. Μετά το κράτος επιλέγει ποιος θα πάρει πίσω ένα μέρος, πότε και με ποια αίτηση. Έτσι η κοινωνική πολιτική μετατρέπεται σε διοικητικό λαβύρινθο και η κυβέρνηση σε διαρκή διανομέα έκτακτων ευεργετημάτων.
Μια προοδευτική πολιτική θα έκανε το αντίστροφο: θα μείωνε σταθερά την εξάρτηση από τους έμμεσους φόρους, θα ενίσχυε την προοδευτικότητα της άμεσης φορολογίας και θα έχτιζε καθολικές δημόσιες υπηρεσίες που δεν χρειάζονται κουπόνι για να λειτουργήσουν. Αυτό δεν σημαίνει οριζόντια κατάργηση κάθε φόρου κατανάλωσης. Σημαίνει ότι τα βασικά αγαθά δεν μπορούν να είναι η πιο εύκολη φορολογική δεξαμενή.
Η στόχευση δεν είναι συνώνυμο της μικροπολιτικής
Υπάρχει σοβαρός αντίλογος: οι οριζόντιες μειώσεις φόρων κοστίζουν πολύ και συχνά ωφελούν περισσότερο εκείνον που καταναλώνει περισσότερο. Είναι αλήθεια. Μια γενική μείωση του φόρου στα καύσιμα δίνει μεγαλύτερο απόλυτο όφελος σε ένα νοικοκυριό με δύο μεγάλα αυτοκίνητα απ' ό,τι σε έναν χαμηλόμισθο που χρησιμοποιεί λεωφορείο. Γι' αυτό η στόχευση είναι αναγκαία.
Στόχευση, όμως, δεν σημαίνει να σχεδιάζεται κάθε χρόνο ένα καινούργιο pass με νέα πλατφόρμα, νέες εξαιρέσεις και ημερομηνία λήξης. Μπορεί να σημαίνει αυτόματη επιστροφή φόρου με βάση το εισόδημα, μόνιμη ενίσχυση του κοινωνικού τιμολογίου, φθηνότερη δημόσια συγκοινωνία και χαμηλότερη συμμετοχή σε υγεία και παιδεία. Όταν οι δημόσιες υπηρεσίες μειώνουν σταθερά το ιδιωτικό κόστος, το νοικοκυριό δεν περιμένει την επόμενη εξαγγελία για να οργανώσει τη ζωή του.
Εδώ βρίσκεται και η μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην ανακούφιση και στην αναδιανομή. Η ανακούφιση σβήνει προσωρινά μια φωτιά. Η αναδιανομή αλλάζει ποιος έχει τα μέσα πριν ανάψει η φωτιά. Μια κυβέρνηση μπορεί να χρειάζεται και τα δύο, ειδικά σε ενεργειακή κρίση. Αν μένει μονίμως στο πρώτο, όμως, δεν αλλάζει τις ανισότητες· απλώς τις διαχειρίζεται επικοινωνιακά.
Και η αντιπολίτευση οφείλει λογαριασμό
Δεν αρκεί να καταγγέλλεις το υπερπλεόνασμα. Πρέπει να λες ποιο μέρος του επιστρέφεις, ποιο κρατάς ως ασφάλεια και ποια μόνιμη δαπάνη μπορεί να αντέξει όταν αλλάξει ο οικονομικός κύκλος. Το ΠΑΣΟΚ, η ΕΛΑΣ, ο ΣΥΡΙΖΑ και η Πλεύση δεν δικαιούνται να προσθέτουν ταυτόχρονα μειώσεις φόρων, δύο επιπλέον μισθούς, μεγαλύτερες συντάξεις και νέες δημόσιες επενδύσεις χωρίς κοινό δημοσιονομικό πίνακα. Η κοινωνική δικαιοσύνη δεν εξαιρείται από την αριθμητική.
Η γνώμη του Δημοσιονομικού Συμβουλίου είναι χρήσιμη ακριβώς επειδή θυμίζει ότι οι μακροοικονομικές παραδοχές και οι κανόνες δαπανών δεν είναι κομματική διακόσμηση. Η προοδευτική απάντηση δεν είναι να τους αγνοήσει. Είναι να δείξει ότι μπορεί να τους υπηρετήσει με δικαιότερη κατανομή.
Να μετράμε την επιτυχία πριν από το ταμείο
Ο σωστός προϋπολογισμός δεν περιμένει τον Νοέμβριο για να ανακαλύψει ότι οι πολίτες δυσκολεύονται και να τους επιστρέψει ένα ποσό. Σχεδιάζει από την αρχή ποιο εισόδημα προστατεύει, ποια εργασία αμείβεται και ποια δημόσια υπηρεσία μειώνει το ιδιωτικό κόστος της οικογένειας.
Η Ελλάδα χρειάζεται πλεονάσματα που δεν εξαντλούν την κοινωνία και κοινωνική πολιτική που δεν υπονομεύει την αξιοπιστία. Το δίλημμα «νοικοκύρεμα ή δικαιοσύνη» είναι βολικό και ψεύτικο. Το πραγματικό τεστ είναι αν μπορείς να πετύχεις τον στόχο χωρίς να μετατρέπεις την απόδειξη του σούπερ μάρκετ σε κρυφό φορολογικό εκκαθαριστικό.
Πηγές
- Βουλή των Ελλήνων, Προσχέδιο Κρατικού Προϋπολογισμού 2027, 05/10/2026
- Ελληνικό Δημοσιονομικό Συμβούλιο, γνώμη επί του Προσχεδίου 2027, 05/10/2026
- ΠΑΣΟΚ, ανακοίνωση για το προσχέδιο του Προϋπολογισμού 2027, 05/10/2026
- in.gr, κριτική Κουτεντάκη της ΕΛΑΣ στο προσχέδιο Προϋπολογισμού, 05/10/2026
- ΕΡΤ, κατάθεση του Προσχεδίου Προϋπολογισμού 2027 στη Βουλή, 05/10/2026
