ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
Η κυβέρνηση βαφτίζει την αίτηση επιτυχία και η αντιπολίτευση κινδυνεύει να βαφτίσει την επιφύλαξη αποτυχία. Και οι δύο χάνουν τη μεγάλη συζήτηση.
Στην πολιτική, τα ρήματα κάνουν συχνά περισσότερη δουλειά από τους αριθμούς. Η Ελλάδα «υπέβαλε» αιτήματα πληρωμής 11,3 δισ. ευρώ από το Ταμείο Ανάκαμψης. Η κυβέρνηση μιλά σαν να τα «εξασφάλισε». Ο ΣΥΡΙΖΑ υπενθυμίζει ότι δεν τα «εισέπραξε». Και ο πολίτης μένει να αναρωτιέται ποιο από τα τρία ρήματα πληρώνει τελικά το έργο στη γειτονιά του.
Η απάντηση είναι απλή, αλλά όχι βολική για κανέναν. Τα χρήματα δεν είναι ούτε χαμένα ούτε κατατεθειμένα στον λογαριασμό. Έχουν ζητηθεί από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μετά τη δήλωση της κυβέρνησης ότι ολοκλήρωσε τα ορόσημα. Τώρα αξιολογούνται. Αυτό είναι ουσιαστική διοικητική πρόοδος. Δεν είναι ακόμη εκταμίευση.
Να μην κάνουμε την ακρίβεια όπλο μιας χρήσης
Ο ΣΥΡΙΖΑ έχει δίκιο όταν απαιτεί ακριβή περιγραφή. Η υποβολή δεν είναι πληρωμή. Αν η κυβέρνηση σβήσει αυτή τη διαφορά, καλλιεργεί την εικόνα ενός ταμείου που έχει ήδη γεμίσει και μιας αποστολής που ολοκληρώθηκε χωρίς εκκρεμότητες.
Αλλά υπάρχει ένας πειρασμός και στην απέναντι πλευρά: να παρουσιάζεται κάθε ευρωπαϊκή αξιολόγηση σαν προμήνυμα αποτυχίας. Δεν υπάρχει μέχρι στιγμής απόφαση που να απορρίπτει το ελληνικό αίτημα. Η Επιτροπή ακολουθεί την προβλεπόμενη διαδικασία. Μια αντιπολίτευση που ζητά τεκμήρια οφείλει να εφαρμόζει τον ίδιο κανόνα και στη δική της κριτική.
Η ακρίβεια δεν είναι χάρη στην κυβέρνηση. Είναι όρος αξιοπιστίας για την προοδευτική παράταξη. Αν η κριτική διολισθήσει σε εύκολη καταστροφολογία, η κυβέρνηση θα μπορεί να απαντήσει με την τελική εκταμίευση και να αποφύγει όλα τα δύσκολα ερωτήματα για την ποιότητα των έργων.
Το πραγματικό πεδίο σύγκρουσης
Το Ταμείο Ανάκαμψης δεν σχεδιάστηκε απλώς για να μεταφέρει χρήματα. Υποσχέθηκε μετασχηματισμό: πράσινη μετάβαση, ψηφιακό κράτος, ανθεκτικό σύστημα υγείας, νέες δεξιότητες. Εκεί πρέπει να γίνει η μεγάλη πολιτική σύγκρουση.
Πόσα χρήματα πήγαν σε μεγάλα έργα και πόσα σε μικρές επιχειρήσεις; Ποια νοσοκομεία απέκτησαν προσωπικό και ποια μόνο εξοπλισμό; Οι ενεργειακές επενδύσεις μειώνουν μόνιμα τους λογαριασμούς ή απλώς αλλάζουν τον προμηθευτή της τεχνολογίας; Οι ψηφιακές υπηρεσίες απλοποιούν τη ζωή ή μεταφέρουν τη γραφειοκρατία στην οθόνη;
Αυτές οι ερωτήσεις δεν απαντώνται με το αν το αίτημα έχει έξι ή επτά ψηφία. Απαιτούν δημόσια δεδομένα ανά έργο, ανά περιοχή και ανά κοινωνική ομάδα. Απαιτούν επίσης να φαίνονται οι καθυστερήσεις, οι αλλαγές συμβάσεων και οι στόχοι που θεωρήθηκαν ολοκληρωμένοι με διοικητικές πράξεις αλλά δεν έχουν ακόμη αλλάξει την καθημερινότητα.
Υπάρχει και το ζήτημα της κληρονομιάς. Το Ταμείο είναι προσωρινό, όμως τα έργα του θα αφήσουν μόνιμο κόστος λειτουργίας. Ένα νέο πληροφοριακό σύστημα χρειάζεται τεχνική υποστήριξη. Ένα νοσοκομειακό μηχάνημα χρειάζεται προσωπικό και αναλώσιμα. Μια ενεργειακή υποδομή χρειάζεται συντήρηση. Αν αυτά δεν προβλεφθούν στον κανονικό προϋπολογισμό, το εντυπωσιακό έργο της εκταμίευσης μπορεί να γίνει άδειο κέλυφος λίγα χρόνια αργότερα.
Η κυβέρνηση οφείλει λοιπόν να δημοσιεύσει όχι μόνο τι πλήρωσε η Ευρώπη, αλλά και ποια ετήσια δαπάνη αναλαμβάνει το ελληνικό κράτος μετά το 2026. Η αντιπολίτευση, από την πλευρά της, οφείλει να πει ποια έργα θα συνέχιζε, ποια θα άλλαζε και ποια θα σταματούσε. Η γενική καταγγελία για «λίγους και ισχυρούς» δεν αρκεί αν δεν συνοδεύεται από ονόματα προγραμμάτων, συμβάσεις και εναλλακτικές.
Χρειάζεται ακόμη ένας λογαριασμός γεωγραφικής δικαιοσύνης. Η Αθήνα μπορεί να μετρά ψηφιακές εφαρμογές και μεγάλα έργα, ενώ ένα νησί ή μια ορεινή περιοχή μετρά γιατρούς, δρομολόγια και πρόσβαση στο δίκτυο. Αν η τελική αποτίμηση δεν δείξει ποια περιφέρεια πήρε τι και ποιο χάσμα έκλεισε, η λέξη «ανάκαμψη» θα έχει διαφορετικό νόημα ανάλογα με τον ταχυδρομικό κώδικα.
Ο αντίλογος: χωρίς εκταμίευση δεν υπάρχει πολιτική
Προφανώς η πληρωμή έχει σημασία. Αν η Επιτροπή δεν εγκρίνει ένα αίτημα, η χρηματοδότηση παγώνει και ο κρατικός προϋπολογισμός επιβαρύνεται. Η κυβέρνηση δικαιούται να παρουσιάζει την ολοκλήρωση οροσήμων ως επιτυχία της διοίκησης.
Δεν δικαιούται όμως να χρησιμοποιεί το ποσό ως απόδειξη ότι πέτυχε και το κοινωνικό αποτέλεσμα. Ένα έργο μπορεί να είναι συμβατικά ολοκληρωμένο και πολιτικά ανεπαρκές. Μπορεί να απορρόφησε πόρους χωρίς να μείωσε την ανισότητα, να δημιούργησε πλατφόρμα χωρίς προσωπικό, να αγόρασε μηχανήματα χωρίς σχέδιο συντήρησης.
Από την άλλη, η αντιπολίτευση δεν δικαιούται να αγνοεί κάθε θετική διοικητική επίδοση επειδή χαλά το αφήγημά της. Η χώρα χρειάζεται θεσμούς που μπορούν να σχεδιάζουν, να υποβάλλουν και να ολοκληρώνουν μεγάλα προγράμματα. Η κριτική πρέπει να ανεβάζει τον πήχη, όχι να εύχεται να σκοντάψει η διοίκηση.
Υπάρχει εδώ ένα παλιό προοδευτικό ταμπού: η δυσκολία να αναγνωριστεί μια διοικητική επιτυχία του αντιπάλου χωρίς να θεωρηθεί πολιτική υποχώρηση. Όμως η δημοκρατία δεν είναι γήπεδο όπου κάθε καλό του άλλου αφαιρεί πόντους από τη δική μας πλευρά. Η αντιπολίτευση μπορεί να πει «η υποβολή έγινε σωστά» και αμέσως μετά να εξηγήσει γιατί η κατανομή ήταν άδικη. Αυτή η στάση δεν αφοπλίζει την κριτική. Της δίνει αξιοπιστία.
Μετά την απόφαση, δεν τελειώνει τίποτα
Όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αποφανθεί, θα ξέρουμε πόσα από τα 11,3 δισ. εγκρίθηκαν και με ποιες παρατηρήσεις. Εκείνη τη μέρα η κυβέρνηση θα πανηγυρίσει ή θα εξηγήσει. Η αντιπολίτευση θα δικαιωθεί ή θα αναπροσαρμόσει τη γραμμή της.
Και ύστερα πρέπει να αρχίσει η σοβαρή δουλειά: να ακολουθήσουμε το χρήμα μέχρι το έργο, τον εργαζόμενο, τον ασθενή και τον λογαριασμό του ρεύματος. Το μέτρο της επιτυχίας δεν είναι αν οι Βρυξέλλες πάτησαν «έγκριση». Είναι αν, όταν σβήσουν οι ανακοινώσεις, έμεινε κάτι δημόσιο που δουλεύει καλύτερα.
