ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
Οι ευρωπαϊκοί κανόνες δεν καταργούν τις επιλογές, αλλά τα μόνιμα δικαιώματα χρειάζονται μόνιμα έσοδα και καθαρό κοινωνικό λογαριασμό.
ΑΠΟΨΗ | Η κυβέρνηση δεν δικαιούται να βαφτίζει κάθε κοινωνική πρόταση «λεφτόδεντρο», ούτε να επικαλείται τους ευρωπαϊκούς κανόνες σαν φυσικό νόμο που καταργεί την πολιτική. Όμως και η προοδευτική αντιπολίτευση δεν μπορεί να απαντά με έναν κατάλογο δικαιωμάτων χωρίς πολυετή λογαριασμό. Η συζήτηση για τον δημοσιονομικό «κόφτη», τις 120 δόσεις και τις επιδοτήσεις καυσίμων αποκαλύπτει ένα κοινό ελάττωμα: όλοι μιλούν για χώρο όταν θέλουν να δώσουν και για περιορισμούς όταν πρέπει να εξηγήσουν ποιος πληρώνει. Η αιρετική θέση είναι ότι η κοστολόγηση δεν είναι νεοφιλελεύθερη παγίδα· είναι προϋπόθεση αναδιανομής.
Το «δεν γίνεται» είναι συχνά πολιτική επιλογή
Ο Νίκος Παππάς έχει δίκιο σε ένα βασικό σημείο: ο νέος ευρωπαϊκός κανόνας δεν γράφει σε μια πλάκα ότι η Ελλάδα μπορεί να διαθέσει μόνο 2,2 δισ. ευρώ για μέτρα. Η πορεία των καθαρών δαπανών είναι πιο σύνθετη και μόνιμα έσοδα μπορούν να στηρίξουν μόνιμες δαπάνες. Η κυβέρνηση οφείλει να εξηγεί τον μηχανισμό αντί να χρησιμοποιεί τις Βρυξέλλες ως γενικό απαγορευτικό.
Έχει επίσης πολιτική ευθύνη όταν βρίσκει πρόσθετα μέτρα μετά από μήνες απόρριψης προτάσεων. Η αλλαγή συνθηκών είναι θεμιτή, αλλά πρέπει να κατονομάζεται: ποιο έσοδο αυξήθηκε, ποια δαπάνη μετατέθηκε, ποιο ρίσκο επανεκτιμήθηκε. Χωρίς αυτή τη διαφάνεια, ο δημοσιονομικός περιορισμός γίνεται εργαλείο επικοινωνίας και όχι λογοδοσίας.
Το πλεόνασμα δεν είναι ταμείο χωρίς ιδιοκτήτη
Από την άλλη πλευρά, ένα υψηλό πρωτογενές αποτέλεσμα επταμήνου δεν είναι αυτομάτως διαθέσιμο για μόνιμες υποσχέσεις. Μπορεί να περιλαμβάνει χρονικές μετατοπίσεις, έκτακτα έσοδα, χαμηλότερη εκτέλεση επενδύσεων ή πληρωμές που θα εμφανιστούν αργότερα. Η χρήση του χωρίς γέφυρα προς την ετήσια και τετραετή εικόνα παράγει εύκολη αισιοδοξία.
Η προοδευτική πολιτική πρέπει να είναι αυστηρότερη, όχι χαλαρότερη, στην ποιότητα του πλεονάσματος. Αν αυτό προέρχεται από έμμεσους φόρους, καθυστερημένες δημόσιες επενδύσεις ή ανεπαρκείς υπηρεσίες, δεν είναι απλώς επιτυχία που μοιράζεται. Είναι και ένδειξη κοινωνικού κόστους που πρέπει να διορθωθεί.
Οι μόνιμες δαπάνες χρειάζονται μόνιμα έσοδα
Η 13η σύνταξη, οι προσλήψεις, οι αυξήσεις μισθών και η μακροχρόνια φροντίδα έχουν ισχυρό κοινωνικό επιχείρημα. Δεν είναι όμως έκτακτες επιταγές. Επαναλαμβάνονται κάθε χρόνο, ακόμη και όταν η ανάπτυξη επιβραδύνεται ή τα επιτόκια ανεβαίνουν. Γι’ αυτό πρέπει να συνδέονται με σταθερές πηγές: προοδευτική φορολογία, περιορισμό φοροδιαφυγής, αναθεώρηση δαπανών και ανακατανομή προτεραιοτήτων.
Η επίκληση φορολόγησης «υπερκερδών» χρειάζεται επίσης κανόνα. Τι είναι υπερκέρδος, ποια περίοδος σύγκρισης χρησιμοποιείται, πώς αποφεύγεται η δικαστική ακύρωση και πόσο επαναλαμβανόμενο είναι το έσοδο; Ένα έκτακτο κέρδος μπορεί να χρηματοδοτήσει έκτακτη στήριξη. Δεν πρέπει να χτίζει μόνιμη δαπάνη που θα μείνει όταν το έσοδο εξαφανιστεί.
Η κοστολόγηση είναι δημοκρατικό δικαίωμα
Οι πολίτες δικαιούνται να συγκρίνουν προγράμματα σε κοινό πίνακα: κόστος πρώτου έτους, πλήρες ετήσιο κόστος, αριθμός δικαιούχων, πηγή χρηματοδότησης, επίπτωση σε ανισότητες και βασικούς κινδύνους. Η πληροφορία αυτή δεν πρέπει να παράγεται μόνο από τα κόμματα. Ένα ανεξάρτητο Γραφείο Προϋπολογισμού με επαρκείς πόρους θα μπορούσε να αξιολογεί προτάσεις με ίδιες παραδοχές.
Αυτό δεν σημαίνει ότι οι τεχνοκράτες αποφασίζουν την πολιτική. Η κοινωνία επιλέγει αν θέλει περισσότερη δημόσια υγεία και υψηλότερο φόρο στα μερίσματα, ή χαμηλότερους φόρους και μικρότερη παροχή. Η κοστολόγηση απλώς αφαιρεί το πέπλο. Κάνει ορατό το αντάλλαγμα και αναγκάζει την εξουσία να υπερασπιστεί την προτεραιότητά της.
Η κριτική στην κυβέρνηση δεν είναι πρόγραμμα
Ο αντιπολιτευόμενος Τύπος δικαίως ελέγχει καθυστερήσεις, αντιφάσεις και ανεπαρκή μέτρα. Η ρύθμιση των 120 δόσεων και η δεκαπενθήμερη επιδότηση diesel χρειάζονται κριτική για επιτόκια, δικαιούχους και διάρκεια. Αλλά η απόδειξη ότι μια κυβερνητική λύση είναι μικρή δεν αποδεικνύει ότι κάθε μεγαλύτερη λύση είναι εφαρμόσιμη.
ΠΑΣΟΚ, ΕΛΑΣ και ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ έχουν υποχρέωση να ανταγωνίζονται όχι μόνο σε ένταση αλλά σε αρχιτεκτονική. Ποιο μέτρο προηγείται; Ποιο εγκαταλείπεται αν τα έσοδα υστερήσουν; Ποια δαπάνη αξιολογείται και ποια θεωρείται αδιαπραγμάτευτη; Η προοδευτική συνεργασία, αν ποτέ επιχειρηθεί, θα σπάσει πάνω σε αυτά τα ερωτήματα αν δεν απαντηθούν εγκαίρως.
Ένας προοδευτικός κανόνας ειλικρίνειας
Η λύση δεν είναι λιτότητα με ευγενικό λεξιλόγιο. Είναι ένας κανόνας ειλικρίνειας: κάθε μόνιμο δικαίωμα να έχει μόνιμη πηγή, κάθε έκτακτη ενίσχυση σαφή λήξη, κάθε φορολογική ελάφρυνση κατανομή ωφελημένων και κάθε ευρωπαϊκός περιορισμός ακριβή νομική παραπομπή. Έτσι η συζήτηση μετακινείται από το «υπάρχουν λεφτά» στο «ποια κοινωνία χρηματοδοτούμε».
Ένας τέτοιος κανόνας πρέπει να ισχύει και για την κυβέρνηση. Οι φοροαπαλλαγές είναι δαπάνες μέσω του φορολογικού συστήματος και χρειάζονται τον ίδιο έλεγχο με ένα επίδομα. Κάθε εξαίρεση πρέπει να έχει ημερομηνία επανεξέτασης, μετρήσιμο στόχο και απολογισμό. Διαφορετικά, η αυστηρότητα εφαρμόζεται μόνο στις κοινωνικές παροχές, ενώ οι ελαφρύνσεις προς ισχυρές ομάδες κρύβονται μέσα σε τεχνικές διατάξεις που σπάνια συζητούνται δημόσια.
Η δημοσιοποίηση πρέπει να γίνεται πριν από την ψήφιση και σε γλώσσα που καταλαβαίνει ο πολίτης. Πίνακας πενταετίας, παραδοχές για ανάπτυξη και επιτόκια, καθώς και εναλλακτικό σενάριο ύφεσης θα έδειχναν αν μια υπόσχεση αντέχει. Η πολιτική επιλογή παραμένει ελεύθερη, αλλά το κόστος παύει να είναι μυστικό προνόμιο των επιτελείων.
Η Αριστερά και η Κεντροαριστερά δεν πρέπει να φοβούνται τους αριθμούς· πρέπει να τους πολιτικοποιούν με διαφάνεια. Η κοστολόγηση δεν ακυρώνει τη δικαιοσύνη. Την προστατεύει από κυβερνήσεις που επικαλούνται κενά ταμεία και από αντιπολιτεύσεις που υπόσχονται ταυτόχρονα τα πάντα. Η αξιοπιστία αρχίζει όταν ένα κόμμα μπορεί να πει όχι μόνο τι θα δώσει, αλλά και σε ποιον θα ζητήσει δίκαια να πληρώσει.
Πηγές και τεκμηρίωση
- ΣΥΡΙΖΑ–ΠΣ – Νίκος Παππάς, άρθρο για τον δημοσιονομικό «κόφτη», 01/10/2026
- Ελληνική Κυβέρνηση, επιδότηση diesel και 120 δόσεις, 01/10/2026
- Γραφείο Προϋπολογισμού του Κράτους στη Βουλή, έκθεση για ανάπτυξη, πληθωρισμό και ενέργεια, 01/10/2026
- Η Αυγή, κριτική στη ρύθμιση των 120 δόσεων, 02/10/2026
Το κτίριο της Βουλής στην Αθήνα. Φωτογραφία αρχείου, 2009: Юкатан / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
