ΣΗΜΕΙΩΜΑ ΣΥΝΤΑΞΗΣ — ΠΡΟΣΧΕΔΙΟ ΥΠΟ ΕΛΕΓΧΟ: Ιδεολογική αφετηρία: σοσιαλδημοκρατία, φεμινιστική πολιτική φροντίδας και δικαιώματα αυτονομίας. Η σύσταση του 2022 δηλώνεται ως παλαιό υπόβαθρο. Η σημερινή αφορμή στηρίζεται στην πρωτογενή ανάρτηση του Μανιάτη· δεν εντοπίστηκε ανεξάρτητο ρεπορτάζ της ερώτησης. Παραλείπονται όλοι οι μη διασταυρωμένοι αριθμοί της.
ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα | 25/09/2026
Μια σοσιαλδημοκρατική και φεμινιστική θέση: η στήριξη των συγγενών δεν υποκαθιστά το δικαίωμα σε δημόσιες υπηρεσίες και προσωπική αυτονομία.
Η δημοσιευμένη ερώτηση του Γιάννη Μανιάτη στις 24 Σεπτεμβρίου για τη μακροχρόνια φροντίδα επαναφέρει ένα θέμα που αξίζει να συζητείται πέρα από την κομματική του αφετηρία. Ως παλαιότερο θεσμικό υπόβαθρο, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης είχε υιοθετήσει στις 8 Δεκεμβρίου 2022 σύσταση για προσιτή και ποιοτική μακροχρόνια φροντίδα. Η σημερινή αφορμή δεν είναι νέα ευρωπαϊκή απόφαση. Είναι η ανάγκη να αναρωτηθούμε τι σημαίνει στην πράξη κοινωνικό κράτος όταν ένας άνθρωπος χρειάζεται σταθερή υποστήριξη.
Μια οικεία βεβαιότητα που χρειάζεται αμφισβήτηση
Η φράση ότι η οικογένεια θα φροντίσει τον άνθρωπό της συχνά ακούγεται ως αυτονόητη απάντηση. Ως έκφραση αγάπης μπορεί να είναι πολύτιμη. Ως αρχή οργάνωσης της κοινωνικής πολιτικής είναι ανεπαρκής. Δεν διαθέτουν όλοι συγγενείς, ούτε όλοι οι συγγενείς χρόνο, εισόδημα, κατάλληλο χώρο ή δυνατότητα να αναλάβουν απαιτητικές ευθύνες.
Η αιρετική θέση αυτού του κειμένου είναι ότι μια προοδευτική πολιτική πρέπει να πάψει να θεωρεί την οικογενειακή αντοχή απεριόριστο δημόσιο πόρο. Δεν αρκεί να επαινεί τους ανθρώπους που φροντίζουν. Πρέπει να οργανώνει υπηρεσίες που επιτρέπουν και στον φροντιστή και στον άνθρωπο που δέχεται φροντίδα να έχουν πραγματικές επιλογές.
Η αγάπη δεν είναι διοικητική δομή, επαγγελματική υπηρεσία ή εγγυημένο ωράριο κάλυψης. Όταν μετατρέπεται σε υποχρεωτική υποκατάσταση ενός συστήματος, κινδυνεύει να επιβαρυνθεί με απαιτήσεις που καμία προσωπική σχέση δεν είναι δίκαιο να σηκώνει μόνη της. Αυτή δεν είναι κριτική στην οικογένεια. Είναι υπεράσπιση της δυνατότητάς της να παραμένει σχέση και όχι αναγκαστικός μηχανισμός επιβίωσης.
Πρώτα ο άνθρωπος που χρειάζεται φροντίδα
Στη συζήτηση συχνά μιλάμε μόνο για το βάρος εκείνου που βοηθά. Χρειάζεται να αρχίσουμε και από τα δικαιώματα εκείνου που δέχεται βοήθεια. Η εξάρτηση από υπηρεσίες ή υποστήριξη δεν αναιρεί την προσωπικότητα, τις επιθυμίες και τη δυνατότητα συμμετοχής στις αποφάσεις.
Ένα δίκαιο σύστημα πρέπει να επιτρέπει, όσο είναι εφικτό και σύμφωνα με τις ανάγκες του προσώπου, την παραμονή σε οικείο περιβάλλον και την κοινωνική συμμετοχή. Δεν πρέπει να αντιμετωπίζει τη φροντίδα αποκλειστικά ως φύλαξη ή διαχείριση ενός προβλήματος. Η ασφάλεια και η αυτονομία δεν είναι αντίπαλοι στόχοι· απαιτούν προσεκτικό συνδυασμό.
Γι’ αυτό δεν αρκεί ένας κατάλογος θέσεων σε δομές. Χρειάζεται αξιολόγηση αναγκών, συνέχεια της υποστήριξης, ποιότητα υπηρεσιών και δυνατότητα να διατυπώνεται παράπονο χωρίς φόβο απώλειας της φροντίδας. Τα κριτήρια αυτά είναι προτάσεις πολιτικής του παρόντος άρθρου, όχι περιγραφή υπηρεσιών που βεβαιώνουμε ότι λειτουργούν ήδη παντού.
Η φεμινιστική διάσταση δεν είναι υποσημείωση
Η ισότητα δεν μπορεί να περιορίζεται στο δικαίωμα συμμετοχής στην αμειβόμενη εργασία, εάν η οργάνωση της καθημερινής φροντίδας μένει εκτός πολιτικού σχεδιασμού. Η ελεύθερη επιλογή έχει νόημα όταν ο άνθρωπος μπορεί πράγματι να επιλέξει και όχι όταν η απουσία εναλλακτικής παρουσιάζεται ως προσωπική προτίμηση.
Μια φεμινιστική προσέγγιση οφείλει να ελέγχει ποιος διαθέτει τον χρόνο του, ποιος περιορίζει την επαγγελματική του διαδρομή και ποιος αναλαμβάνει το μη ορατό οργανωτικό βάρος. Δεν χρειάζεται εδώ να επινοήσουμε ποσοστά για να θέσουμε την αρχή: η φροντίδα πρέπει να κατανέμεται δίκαια και να στηρίζεται συλλογικά, όχι να προϋποθέτει ότι κάποιο μέλος της οικογένειας θα είναι μονίμως διαθέσιμο.
Αυτό απαιτεί μέριμνα και για τους επαγγελματίες φροντίδας. Η αναγνώριση της εργασίας τους δεν μπορεί να εξαντλείται σε ευχαριστίες. Κατάλληλη κατάρτιση, αξιοπρεπείς όροι και συνέχεια στην απασχόληση αποτελούν, ως πολιτική κατεύθυνση, προϋποθέσεις ποιοτικής υποστήριξης. Ένα σύστημα που στηρίζεται στην εξουθένωση δεν γίνεται κοινωνικά δίκαιο επειδή χρησιμοποιεί τη γλώσσα της προσφοράς.
Δημόσια ευθύνη δεν σημαίνει μία και μοναδική μορφή υπηρεσίας
Από σοσιαλδημοκρατική σκοπιά, ο πυρήνας είναι η εγγύηση πρόσβασης ανεξάρτητα από την οικονομική δυνατότητα. Αυτό δεν επιβάλλει ότι κάθε ανάγκη θα αντιμετωπίζεται με πανομοιότυπο τρόπο. Κατ’ οίκον υποστήριξη, υπηρεσίες ημέρας, βοήθεια στην κοινότητα και κατάλληλες δομές μπορούν να έχουν διαφορετικό ρόλο.
Η δημόσια ευθύνη όμως δεν πρέπει να διαχέεται μέχρι να γίνει αόρατη. Κάποιος οφείλει να εγγυάται προδιαγραφές, χρηματοδότηση, εποπτεία και δυνατότητα πρόσβασης. Η συμμετοχή τοπικών ή κοινωνικών φορέων μπορεί να είναι χρήσιμη, αλλά δεν απαλλάσσει το κράτος από την τελική υποχρέωση να εξηγεί ποιος εξυπηρετείται και ποιος μένει εκτός.
Ούτε η επιταγή προς μια οικογένεια ούτε η επιδότηση μιας υπηρεσίας αρκούν από μόνες τους. Ένα χρηματικό μέτρο μπορεί να στηρίζει ουσιαστικά. Δεν δημιουργεί όμως αυτομάτως διαθέσιμη, κατάλληλη υπηρεσία στην περιοχή όπου ζει ο δικαιούχος. Η πολιτική πρέπει να συνδέει τη χρηματοδότηση με πραγματική προσφορά φροντίδας.
Το επίδομα ως στήριξη, όχι ως άλλοθι απουσίας
Η αναγνώριση του οικογενειακού φροντιστή είναι αναγκαία. Δεν πρέπει, ωστόσο, να γίνει τρόπος με τον οποίο η πολιτεία αγοράζει φθηνά την αποχώρησή της. Η στήριξη πρέπει να συνοδεύεται από δυνατότητα ανάπαυσης, ενημέρωση, πρόσβαση σε επαγγελματική βοήθεια και σαφή διαδικασία όταν οι ανάγκες αλλάζουν.
Το κρίσιμο τεστ μιας πρότασης είναι αν αυξάνει τις επιλογές ή αν απλώς χρηματοδοτεί λίγο καλύτερα μια αναγκαστική συνθήκη. Αυτή η ερώτηση πρέπει να τίθεται σε κάθε κόμμα, ακόμη και όταν η πρόταση προέρχεται από τον πολιτικό χώρο που μας είναι εγγύτερος. Οι καλές προθέσεις δεν εξαιρούν κανέναν από την αξιολόγηση του αποτελέσματος.
Να αλλάξει η αφετηρία της συζήτησης
Η φροντίδα δεν πρέπει να περιμένει να αποδειχθεί ότι μια οικογένεια έχει εξαντληθεί για να θεωρηθεί δημόσια υπόθεση. Μια πολιτική δικαιωμάτων αρχίζει νωρίτερα: από την πρόβλεψη ότι η ανάγκη υποστήριξης είναι μέρος της ανθρώπινης ζωής και όχι ιδιωτική αποτυχία.
Δεν υιοθετούμε εδώ αριθμητικά στοιχεία της κομματικής ερώτησης που δεν διασταυρώθηκαν ανεξάρτητα. Η θέση μας είναι ιδεολογική και πρακτική μαζί: η αξιοπρέπεια χρειάζεται υποδομή. Η οικογένεια μπορεί να είναι πολύτιμος συνοδοιπόρος. Δεν μπορεί να αποτελεί το ανεπίσημο υπουργείο που καλύπτει, χωρίς όρια και χωρίς εγγυήσεις, όσα η οργανωμένη πολιτεία αφήνει ακάλυπτα.
Πηγές και τεκμηρίωση
- Γιάννης Μανιάτης — δημοσιευμένη ερώτηση για τη μακροχρόνια φροντίδα, 24/09/2026
- Συμβούλιο ΕΕ — σύσταση για προσιτή ποιοτική μακροχρόνια φροντίδα, 08/12/2022, θεσμικό υπόβαθρο
Βιβλιοθήκη kentroaristera.gr — Εικονογράφηση, όχι καταγραφή πραγματικού συμβάντος.
