ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
Η επιτυχία στις εξετάσεις δεν είναι πραγματική πρόσβαση όταν η διαβίωση εξαρτάται από το πορτοφόλι της οικογένειας.
Η είδηση ότι εκατοντάδες επιτυχόντες ενδέχεται να μην εγγράφηκαν στο Πανεπιστήμιο Πατρών δεν πρέπει να χρησιμοποιηθεί ως βολικό σύμβολο πριν επιβεβαιωθούν τα ακριβή στοιχεία. Είναι όμως αφορμή για μια δύσκολη αλήθεια: η δωρεάν πρόσβαση στο πανεπιστήμιο είναι σε μεγάλο βαθμό λογιστική έννοια όταν ο φοιτητής δεν μπορεί να πληρώσει σπίτι, λογαριασμούς και μετακίνηση. Η προοδευτική παράταξη μιλά συχνά για αριθμό εισακτέων και βάσεις. Πολύ λιγότερο συχνά δεσμεύεται για το πραγματικό κόστος φοίτησης και για το ποιος τελικά εγκαταλείπει πριν καν μπει στο αμφιθέατρο.
Η επιτυχία στις εξετάσεις δεν είναι ισότιμη αφετηρία
Δύο νέοι με την ίδια βαθμολογία μπορεί να έχουν ριζικά διαφορετική δυνατότητα να αξιοποιήσουν τη θέση τους. Ο ένας διαθέτει οικογενειακό σπίτι κοντά στη σχολή. Ο άλλος πρέπει να βρει ενοίκιο σε πόλη με μικρή προσφορά, να πληρώσει εγγύηση, εξοπλισμό και μηνιαίες μετακινήσεις. Η τυπική ισότητα του μηχανογραφικού σταματά εκεί όπου αρχίζει ο τραπεζικός λογαριασμός.
Το πρόβλημα δεν λύνεται με ηθικολογία προς τις οικογένειες ούτε με την υπόθεση ότι κάθε μη εγγραφή οφείλεται στη φτώχεια. Χρειάζονται δεδομένα: αιτία μη εγγραφής, τόπος κατοικίας, εισόδημα, αίτηση για εστία και μεταβολή σε σχέση με προηγούμενα έτη. Αλλά η απουσία τέλειων δεδομένων δεν ακυρώνει την ορατή στεγαστική πίεση.
Το επίδομα είναι αναγκαίο, αλλά μπορεί να γίνει επιδότηση του ενοικίου
Η πρόταση για 500 ευρώ τον μήνα έχει προφανή κοινωνική δύναμη. Μπορεί να κάνει τη διαφορά ανάμεσα στη φοίτηση και στην παραίτηση. Αν όμως δοθεί χωρίς αύξηση της προσφοράς προσιτής στέγης και χωρίς έλεγχο της αγοράς, μέρος του ποσού μπορεί να περάσει γρήγορα στα μισθώματα. Το κράτος τότε θα χρηματοδοτεί την ακρίβεια που υποτίθεται ότι θεραπεύει.
Η ενίσχυση πρέπει να συνοδεύεται από συμβόλαιο, έλεγχο πραγματικού μισθώματος, αυξημένη προστασία από διακρίσεις και δημοσιοποίηση τιμών ανά περιοχή. Παράλληλα, χρειάζεται πολυετές πρόγραμμα εστιών και μετατροπής δημόσιων κτιρίων σε κατοικίες με δεσμευμένο χαμηλό μίσθωμα. Η επιδότηση αγοράζει χρόνο· η δημόσια υποδομή αλλάζει τους συσχετισμούς.
Το ταμπού των περιφερειακών ιδρυμάτων
Η προοδευτική πολιτική συχνά υπερασπίζεται κάθε τμήμα σαν να είναι η ύπαρξή του αυταξία. Όμως η γεωγραφική διασπορά χωρίς εστίες, προσωπικό, συγκοινωνία και ακαδημαϊκό σχέδιο μπορεί να μεταφέρει κόστος στις πιο αδύναμες οικογένειες. Δεν είναι κοινωνική δικαιοσύνη να ανοίγεις θέσεις σε μια πόλη και να αγνοείς αν ο φοιτητής μπορεί να ζήσει εκεί.
Αυτό δεν είναι επιχείρημα για συγκεντρωτισμό στην Αθήνα και τη Θεσσαλονίκη. Είναι απαίτηση να συνδέεται κάθε ακαδημαϊκή μονάδα με δεσμευμένους πόρους φοιτητικής μέριμνας, καθηγητές, εργαστήρια και τοπικές μεταφορές. Η περιφερειακή ανάπτυξη δεν χτίζεται με πινακίδες σχολών, αλλά με βιώσιμες κοινότητες γνώσης.
Ένα κοινωνικό συμβόλαιο φοίτησης
Κάθε δημόσιο πανεπιστήμιο θα έπρεπε να δημοσιεύει ετήσιο ισοζύγιο πρόσβασης: πόσοι εγγράφηκαν, πόσοι δεν εμφανίστηκαν, πόσοι ζήτησαν στέγη, πόσοι απορρίφθηκαν και πόσοι διέκοψαν. Τα στοιχεία πρέπει να είναι ανωνυμοποιημένα αλλά συγκρίσιμα. Χωρίς αυτά, η δημόσια συζήτηση στηρίζεται σε αποσπάσματα συνεντεύξεων και κομματικές ανακοινώσεις.
Η Πολιτεία μπορεί να εγγυηθεί ένα βασικό πακέτο: φοιτητική στέγη ή επαρκές επίδομα, σίτιση με αξιοπρεπή κριτήρια, μειωμένες μετακινήσεις και πρόσβαση σε ψυχική υγεία. Η εγγύηση πρέπει να έχει προτεραιότητα για χαμηλά εισοδήματα, μονογονεϊκές οικογένειες, άτομα με αναπηρία και φοιτητές μακριά από τον τόπο κατοικίας.
Το συμπέρασμα που αποφεύγουμε
Η χώρα δεν μπορεί να πανηγυρίζει για τη δημόσια ανώτατη εκπαίδευση αν ένα μέρος των επιτυχόντων αποκλείεται από τα έξοδα διαβίωσης. Ούτε η Αριστερά και η Κεντροαριστερά μπορούν να περιορίζονται σε μεγαλύτερα επιδόματα χωρίς σχέδιο για δημόσιο απόθεμα κατοικίας. Το δικαίωμα στη γνώση αρχίζει πριν από την πρώτη διάλεξη: αρχίζει από το αν υπάρχει κλειδί για ένα ασφαλές δωμάτιο.
Η επιβεβαίωση των αριθμών της Πάτρας είναι δημοσιογραφική υποχρέωση. Η αντιμετώπιση του προβλήματος, όμως, είναι πολιτική υποχρέωση που δεν χρειάζεται να περιμένει το επόμενο εντυπωσιακό στατιστικό.
Ποιος πληρώνει και ποιος αποφασίζει
Ένα σοβαρό σχέδιο φοιτητικής κατοικίας δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από συμπράξεις με ιδιώτες χωρίς δημόσιους όρους. Το κρίσιμο δεν είναι μόνο ποιος κατασκευάζει, αλλά ποιος καθορίζει το μίσθωμα, για πόσα χρόνια παραμένει προσιτό το ακίνητο και τι συμβαίνει μετά τη λήξη της σύμβασης. Δημόσια γη και δημόσια χρηματοδότηση πρέπει να δημιουργούν διαρκές κοινωνικό απόθεμα, όχι μια προσωρινή έκπτωση πριν από την επιστροφή στις τιμές αγοράς.
Τα πανεπιστήμια, οι δήμοι και η κεντρική διοίκηση χρειάζονται κοινό μητρώο κτιρίων και αναγκών. Κενές φοιτητικές κλίνες, ανενεργά δημόσια ακίνητα και εγκαταλελειμμένα κτίρια δεν είναι το ίδιο πράγμα, αλλά μπορούν να ενταχθούν σε ενιαίο σχέδιο με τεχνικό έλεγχο, σαφή προϋπολογισμό και χρονοδιάγραμμα. Η διαφάνεια πρέπει να καλύπτει το κόστος ανά κλίνη, τον χρόνο παράδοσης και τη διάρκεια της κοινωνικής χρήσης.
Υπάρχει και ζήτημα συμμετοχής. Οι φοιτητές δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως παθητικοί δικαιούχοι. Γνωρίζουν τις πραγματικές αποστάσεις, τις ελλείψεις μεταφοράς, την κατάσταση των εστιών και τα εμπόδια στις αιτήσεις. Συμβούλια με εκπροσώπους φοιτητών, εργαζομένων και τοπικής αυτοδιοίκησης μπορούν να ελέγχουν την εφαρμογή χωρίς να υποκαθιστούν τη διοίκηση. Η λογοδοσία γίνεται πιο ακριβής όταν περιλαμβάνει αυτούς που ζουν το πρόβλημα.
Η αλλαγή αυτή θα έδινε και πιο τίμια εικόνα της ακαδημαϊκής επιτυχίας. Δεν αρκεί να μετράμε πόσοι εισάγονται· πρέπει να μετράμε πόσοι μπορούν να παραμείνουν, να ολοκληρώσουν και να συμμετέχουν ισότιμα στη ζωή του ιδρύματος.
Πηγές και τεκμηρίωση
- ΕΛΑΣ, Τομέας Παιδείας για μη εγγραφές επιτυχόντων και φοιτητική στέγη, 29/09/2026
- Πανεπιστήμιο Πατρών, επίσημη ιστοσελίδα
Βιβλιοθήκη kentroaristera.gr — Εικονογράφηση, όχι καταγραφή πραγματικού συμβάντος.
