ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
Η αναγνώριση της αυτοθυσίας δεν μπορεί να αντικαθιστά τη λογοδοσία. Μια δημοκρατική πολιτεία οφείλει να ακούει τους εργαζομένους πριν χρειαστεί να τους τιμήσει.
Ο θάνατος πυροσβέστη σε επιχείρηση διάσωσης στη Ρόδο, που δημοσιοποιήθηκε στις 22 Σεπτεμβρίου, δεν προσφέρεται για έτοιμα πορίσματα. Το ΕΡΤnews αναφέρει ότι διατάχθηκε ΕΔΕ. Οι αρμόδιοι τομείς της ΕΛΑΣ, σε ανακοίνωση της ίδιας ημέρας, ζήτησαν πλήρη διερεύνηση και προστασία του προσωπικού. Το γεγονός της απώλειας και το αίτημα έρευνας δεν αποδεικνύουν από μόνα τους συγκεκριμένη παράλειψη. Επιτρέπουν όμως να θέσουμε ένα καθαρό πολιτικό ερώτημα: τι οφείλουμε στους ανθρώπους από τους οποίους ζητάμε να μας προστατεύσουν;
Η τιμή προς τον άνθρωπο δεν απαιτεί σιωπή
Η πρώτη υποχρέωση είναι ο σεβασμός στην απώλεια και στους οικείους του. Αυτός ο σεβασμός αποκλείει τον εντυπωσιασμό, την αναζήτηση δραματικών λεπτομερειών και τη μετατροπή ενός θανάτου σε πρόχειρο κομματικό επιχείρημα. Δεν αποκλείει, όμως, τις ερωτήσεις. Αντίθετα, η αξιοπρέπεια της δημόσιας υπηρεσίας απαιτεί να μαθαίνουμε τι συνέβη, με τεκμήρια και όχι με υποθέσεις που απλώς ταιριάζουν στις πεποιθήσεις μας.
Δεν υποστηρίζουμε ότι γνωρίζουμε την αιτία του δυστυχήματος. Δεν αποδίδουμε ευθύνη σε πρόσωπο ή υπηρεσία χωρίς στοιχεία. Η θέση μας αφορά τον τρόπο με τον οποίο η κοινωνία πρέπει να αντιμετωπίζει κάθε επικίνδυνη εργασία: ως εργασία με δικαιώματα, όρια και ανάγκη οργάνωσης. Ο άνθρωπος δεν παύει να είναι εργαζόμενος επειδή η αποστολή του είναι ηρωική. Ούτε αποκτά απεριόριστη αντοχή επειδή οι άλλοι βασίζονται πάνω του.
Ο επαγγελματισμός δεν είναι το αντίθετο του θάρρους
Η απαίτηση για κατάλληλα μέσα, χρόνο εκπαίδευσης και σαφείς ευθύνες δεν μειώνει τη γενναιότητα. Την προστατεύει από τη σπατάλη. Η δημόσια συζήτηση οφείλει να δίνει κύρος στον επαγγελματία που ζητά σχέδιο, όχι μόνο σε εκείνον που υπερβαίνει τον εαυτό του. Γιατί μια πολιτεία δεν μπορεί να οργανώνει την ασφάλειά της με προϋπόθεση ότι κάποιος θα καλύπτει πάντοτε τα πάντα με προσωπικό ρίσκο.
Από τη σκοπιά ενός δημοκρατικού σοσιαλισμού, το κράτος δεν δικαιούται να ζητά από τους υπαλλήλους του λιγότερη προστασία από όση απαιτεί από έναν ιδιώτη εργοδότη. Αυτή είναι εδώ μια αξιακή αρχή, όχι διαπίστωση παραβίασης στη συγκεκριμένη επιχείρηση. Η κοινωνική χρησιμότητα μιας υπηρεσίας δεν αποτελεί λόγο αναστολής της μέριμνας για τους ανθρώπους της. Αποτελεί πρόσθετο λόγο να οργανώνεται η μέριμνα με συνέπεια.
Να ακούμε και τις προειδοποιήσεις που δεν γίνονται πρωτοσέλιδο
Μια ουσιαστική πολιτική ασφάλειας θα έπρεπε να δημιουργεί σταθερούς τρόπους καταγραφής ανησυχιών από το προσωπικό. Ο εργαζόμενος χρειάζεται να μπορεί να αναφέρει έναν κίνδυνο χωρίς να φοβάται ότι θα χαρακτηριστεί ανεπαρκής ή απρόθυμος. Χρειάζεται επίσης να γνωρίζει ότι η αναφορά του θα εξεταστεί, ότι κάποιος θα απαντήσει και ότι θα παραμείνει ίχνος αυτής της διαδικασίας. Πρόκειται για πρόταση θεσμικής οργάνωσης, όχι για ισχυρισμό ότι συγκεκριμένες προειδοποιήσεις αγνοήθηκαν στη Ρόδο.
Εδώ βρίσκεται ένα δύσκολο σημείο και για την Αριστερά. Η υπεράσπιση των εργαζομένων δεν πρέπει να εξαντλείται σε μια εκ των υστέρων καταγγελία. Απαιτεί ενδιαφέρον για λεπτομέρειες που δεν χαρίζουν εύκολη δημοσιότητα: πρόγραμμα εκπαίδευσης, συντήρηση, καταγραφή συμβάντων, αξιολόγηση διαδικασιών. Η προοδευτική πολιτική δεν γίνεται λιγότερο πολιτική όταν ασχολείται με την καθημερινή οργάνωση. Γίνεται περισσότερο χρήσιμη.
Έρευνα χωρίς προειλημμένη αθώωση και χωρίς έτοιμη καταδίκη
Η διοικητική διερεύνηση χρειάζεται, κατά τη γνώμη μας, σαφές αντικείμενο και ενημέρωση για την πορεία της, στο μέτρο που επιτρέπεται χωρίς βλάβη της έρευνας και των δικαιωμάτων των εμπλεκομένων. Η ανακοίνωση ότι ξεκίνησε δεν πρέπει να υποκαθιστά το αποτέλεσμα. Εξίσου λανθασμένο θα ήταν να αντιμετωπίζεται κάθε έρευνα ως προσχηματική πριν εξεταστούν η διαδικασία και τα ευρήματά της.
Θα θέλαμε μια δημόσια πρακτική στην οποία τα συμπεράσματα μετατρέπονται σε συγκεκριμένες διορθώσεις, με υπεύθυνο υλοποίησης και δυνατότητα ελέγχου. Εάν διαπιστωθεί ότι όλα τα ενδεδειγμένα μέτρα είχαν ληφθεί, αυτό πρέπει να ειπωθεί καθαρά. Εάν βρεθούν παραλείψεις, πρέπει να αντιμετωπιστούν. Ο στόχος δεν μπορεί να είναι ούτε η υποχρεωτική επιβεβαίωση της κυβέρνησης ούτε η υποχρεωτική δικαίωση της αντιπολίτευσης. Είναι η μείωση του κινδύνου για τον επόμενο άνθρωπο.
Και τα συνδικάτα οφείλουν συγκεκριμένες διεκδικήσεις
Οι συλλογικές οργανώσεις μπορούν να μετατρέψουν μια διάχυτη ανησυχία σε τεκμηριωμένο αίτημα. Αυτό προϋποθέτει ότι ακούν τους ανθρώπους της πρώτης γραμμής, καταγράφουν διαφορετικές εμπειρίες και αποφεύγουν να κλείνουν κάθε συζήτηση σε μια προσυμφωνημένη πολιτική ερμηνεία. Η εκπροσώπηση γίνεται ισχυρότερη όταν μπορεί να εξηγήσει τι ακριβώς ζητά, γιατί το ζητά και πώς θα ελεγχθεί αν εφαρμόστηκε.
Η κριτική αυτή δεν εξισώνει τις ευθύνες. Εκείνος που διοικεί και κατανέμει πόρους έχει διαφορετική εξουσία από εκείνον που εκπροσωπεί εργαζομένους. Η ανεξαρτησία των συνδικάτων παραμένει αναγκαία. Ακριβώς όμως γι’ αυτό δεν πρέπει να εξαντλείται στην απόσταση από μια κυβέρνηση: χρειάζεται και απόσταση από τις ευκολίες οποιουδήποτε κόμματος θεωρεί το συνδικάτο φυσική του προέκταση.
Η πιο σοβαρή τιμή είναι μια λιγότερο επικίνδυνη βάρδια
Δεν μπορούμε να υποσχεθούμε εργασία χωρίς κανέναν κίνδυνο, ιδίως όταν η αποστολή περιλαμβάνει διάσωση. Μπορούμε να απαιτήσουμε κάθε αποτρέψιμος κίνδυνος να αντιμετωπίζεται ως πολιτική και οργανωτική προτεραιότητα. Η διάκριση αυτή προστατεύει από δύο εξίσου εύκολες βεβαιότητες: ότι κάθε τραγωδία αποδεικνύει αυτομάτως εγκληματική αμέλεια ή ότι κάθε τραγωδία ήταν αναπόφευκτη επειδή η δουλειά είναι δύσκολη.
Μια ώριμη δημοκρατία πρέπει να χωρά το πένθος, την έρευνα και την κριτική ταυτόχρονα. Να τιμά χωρίς να σιωπά, να ελέγχει χωρίς να καταδικάζει εκ των προτέρων και να διορθώνει χωρίς να περιμένει το επόμενο σοκ. Η αναγνώριση αποκτά περιεχόμενο όταν φτάνει στην επόμενη βάρδια: στις συνθήκες της, στην προετοιμασία της και στη δυνατότητα των ανθρώπων της να επιστρέψουν. Το κράτος δεν χρειάζεται να παράγει περισσότερους ήρωες. Χρειάζεται να φροντίζει καλύτερα εκείνους που ήδη υπηρετούν.
Πηγές και τεκμηρίωση
Βιβλιοθήκη kentroaristera.gr — Εικονογράφηση, όχι καταγραφή πραγματικού συμβάντος.
