ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
Η προοδευτική απάντηση στην ακρίβεια πρέπει να κρίνεται από το ποιον προστατεύει, όχι μόνο από το πόσα λεπτά υπόσχεται να αφαιρέσει από το λίτρο.
Η παρέμβαση του Αλέξη Τσίπρα στις 22 Σεπτεμβρίου για το πετρέλαιο θέρμανσης επαναφέρει ένα ουσιαστικό ερώτημα: τι σημαίνει δίκαιη ενεργειακή πολιτική; Ο πρόεδρος της ΕΛΑΣ πρότεινε συνδυασμό φορολογικών παρεμβάσεων και περιορισμού περιθωρίων κέρδους, με στόχο τιμή έως 1,40 ευρώ το λίτρο. Πρόκειται για πολιτική πρόταση, όχι για επιβεβαιωμένη τελική τιμή ούτε για αποτέλεσμα εφαρμοσμένου μέτρου. Η επίσημη ανακοίνωση και η κάλυψη του in.gr τεκμηριώνουν τη δημόσια τοποθέτηση, όχι την οικονομική αποτελεσματικότητα κάθε εργαλείου της.
Η τιμή δεν περιγράφει ολόκληρη την ανισότητα
Η δική μας θέση είναι ότι μια προοδευτική πολιτική δεν πρέπει να εξαντλείται σε έναν διαγωνισμό φθηνότερου λίτρου. Αυτό δεν σημαίνει αδιαφορία για την τιμή. Σημαίνει ότι το δικαίωμα σε επαρκή θέρμανση πρέπει να προηγείται της επιδότησης μιας συγκεκριμένης ποσότητας καυσίμου. Το ζητούμενο είναι να μπορεί ο άνθρωπος να ζήσει με αξιοπρέπεια στο σπίτι του, όχι να εμφανίζει απλώς μικρότερο παραστατικό για την ίδια ανασφάλεια.
Ας συγκρίνουμε δύο υποθετικά νοικοκυριά. Το πρώτο ζει σε μεγάλο, καλά μονωμένο σπίτι και έχει υψηλό εισόδημα. Το δεύτερο νοικιάζει μικρό, ενεργοβόρο διαμέρισμα και δεν διαθέτει χρήματα για προκαταβολή στην πολυκατοικία. Μια ίδια έκπτωση ανά λίτρο δεν λύνει αυτομάτως το πρόβλημα του δεύτερου. Εάν δεν μπορεί να αγοράσει καθόλου καύσιμο, η έκπτωση παραμένει θεωρητικό όφελος. Η ίση μεταχείριση της κατανάλωσης δεν ταυτίζεται πάντοτε με την ίση δυνατότητα αξιοπρεπούς διαβίωσης.
Αυτή η διάκριση είναι ιδεολογική, όχι λογιστική υπεκφυγή. Μια κοινωνική και οικολογική αριστερά οφείλει να ξεκινά από τις ανάγκες και από την άνιση δυνατότητα κάλυψής τους. Να αναρωτιέται ποιος κρυώνει, ποιος πληρώνει δυσανάλογα πολλά και ποιος δεν έχει επιλογή άλλου συστήματος θέρμανσης. Η απάντηση δεν μπορεί να είναι ότι όλοι πρέπει να προσαρμοστούν με τον ίδιο τρόπο, όταν οι αφετηρίες τους διαφέρουν.
Η μείωση φόρων χρειάζεται έλεγχο αποτελέσματος
Δεν υπάρχει λόγος να θεωρείται κάθε φορολογική μείωση κοινωνικά ύποπτη. Ούτε, όμως, δικαιολογείται να βαφτίζεται κοινωνικά δίκαιη πριν εξεταστούν οι ωφελούμενοι και ο μηχανισμός εφαρμογής της. Το σωστό ερώτημα είναι τι φτάνει στην τελική τιμή, για πόσο χρόνο και με ποια δημόσια παρακολούθηση. Αυτά πρέπει να αποδεικνύονται με δεδομένα, όχι να υποκαθίστανται από τη βεβαιότητα του εισηγητή.
Μια σοβαρή πρόταση θα έπρεπε, κατά τη γνώμη μας, να δημοσιεύει εκ των προτέρων τα κριτήρια επιτυχίας της. Ποια μεταβολή περιμένει στην τιμή; Πώς θα ξεχωρίζει την επίδραση της παρέμβασης από άλλες μεταβολές στην αγορά; Πότε θα επανεξετάζεται; Τι θα γίνεται αν το αποτέλεσμα απέχει από τον στόχο; Η υποχρέωση αυτή πρέπει να ισχύει εξίσου για κυβέρνηση και αντιπολίτευση. Η κοινωνική ευαισθησία δεν απαλλάσσει κανέναν από την τεκμηρίωση.
Επιπλέον, ο δημόσιος πόρος έχει εναλλακτικές χρήσεις. Αν επιλεγεί μια οριζόντια ελάφρυνση, χρειάζεται να εξηγηθεί γιατί είναι προτιμότερη από μια μεγαλύτερη άμεση ενίσχυση εκείνων που αδυνατούν να θερμανθούν. Αν επιλεγεί στοχευμένη βοήθεια, πρέπει να εξηγηθεί πώς αποφεύγονται άδικοι αποκλεισμοί. Δεν υπάρχει έντιμη συζήτηση όταν κάθε κόστος αποσιωπάται και κάθε αντίρρηση αντιμετωπίζεται ως εχθρότητα προς τους πολίτες.
Το επίδομα δεν είναι ντροπή — η μονιμότητα της ανάγκης είναι αποτυχία
Η απαξίωση των επιδομάτων ως πολιτικής μικρών φιλοδωρημάτων μπορεί να γίνει άδικη απέναντι σε όσους τα χρειάζονται. Όταν ένα νοικοκυριό δεν μπορεί να πληρώσει θέρμανση, χρειάζεται βοήθεια τώρα. Δεν μπορεί να περιμένει την ολοκλήρωση ενός γενικού παραγωγικού μετασχηματισμού. Η άμεση αναδιανομή είναι θεμιτή και αναγκαία επιλογή. Το πρόβλημα αρχίζει όταν παρουσιάζεται ως τελική λύση μιας ανάγκης που αναπαράγεται.
Η αντίστροφη ευκολία είναι εξίσου προβληματική: να ανακοινώνουμε ένα μακροπρόθεσμο πρόγραμμα και να παρακάμπτουμε τον φετινό λογαριασμό. Προτείνουμε δύο παράλληλες δεσμεύσεις. Προστασία των ανθρώπων που δυσκολεύονται σήμερα και σταδιακή μείωση της έκθεσής τους στο κόστος θέρμανσης αύριο. Καμία από τις δύο δεν πρέπει να χρησιμοποιείται ως άλλοθι για την απουσία της άλλης. Η ανακούφιση χωρίς προοπτική κουράζει· η προοπτική χωρίς ανακούφιση αποκλείει.
Η πράσινη μετάβαση πρέπει να αρχίζει από τον ενοικιαστή
Από μια κοινωνικοοικολογική οπτική, κεντρικό κριτήριο πρέπει να είναι ποιος έχει τη δυνατότητα να αλλάξει τις συνθήκες κατοίκησής του. Ο ενοικιαστής ενός υποθετικού παλιού διαμερίσματος δεν αποφασίζει μόνος του για τη μόνωση της πολυκατοικίας. Μπορεί επίσης να μην έχει κεφάλαιο για την αρχική συμμετοχή σε μια παρέμβαση. Μια πολιτική που αγνοεί αυτά τα εμπόδια κινδυνεύει να επιβραβεύει μόνο εκείνους που μπορούν ήδη να κινηθούν.
Γι’ αυτό προτείνουμε προτεραιότητα στις κατοικίες με πραγματική ενεργειακή και κοινωνική ανάγκη, απλές διαδικασίες και προστασία του ενοικιαστή από την απώλεια του οφέλους μέσω αυθαίρετης μετακύλισής του στο ενοίκιο. Οι λεπτομέρειες χρειάζονται δημόσια διαβούλευση, χρηματοδότηση και νομικό σχεδιασμό. Εδώ δεν παρουσιάζονται ως ισχύον πρόγραμμα, αλλά ως κριτήρια μιας πολιτικής που θα ήθελε πράγματι να μειώσει ανισότητες.
Να τελειώσει η μονομαχία των εύκολων βεβαιοτήτων
Η προοδευτική παράταξη δεν χρειάζεται να μιμηθεί την επικοινωνιακή λογική που επικρίνει. Μπορεί να απαιτεί χαμηλότερες τιμές και ταυτόχρονα να παραδέχεται ότι η μετάβαση από την εξαγγελία στο αποτέλεσμα χρειάζεται έλεγχο. Μπορεί να συγκρούεται με αδικαιολόγητα προνόμια χωρίς να υπόσχεται ότι μια μόνο απόφαση θα λύσει κάθε πρόβλημα. Αυτή η επιφύλαξη δεν είναι έλλειμμα ριζοσπαστισμού· είναι σεβασμός στον άνθρωπο που θα πληρώσει τον λογαριασμό.
Το ουσιαστικό πολιτικό μέτρο δεν είναι ποιος ανακοίνωσε πρώτος έναν αριθμό. Είναι ποιος μπορεί να δεσμευτεί ότι η ανακούφιση θα φτάσει εκεί όπου χρειάζεται, ότι η εφαρμογή θα ελεγχθεί και ότι η ανάγκη για έκτακτη βοήθεια θα μειώνεται. Φθηνότερη ενέργεια, ναι. Αλλά με κοινωνική προτεραιότητα, έλεγχο και λιγότερη εξάρτηση. Η δικαιοσύνη δεν χωρά μόνο στην τιμή της αντλίας· πρέπει να φτάνει μέχρι το σπίτι.
Πηγές και τεκμηρίωση
Βιβλιοθήκη kentroaristera.gr — Εικονογράφηση, όχι καταγραφή πραγματικού συμβάντος.
