ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα | 27/09/2026
ΑΠΟΨΗ: Η απάντηση στην κοινωνική απαξίωση είναι η ισότιμη ιδιότητα του πολίτη. Και αυτή δεσμεύει εξίσου κυβέρνηση και αντιπολίτευση.
Η αντιπαράθεση που άνοιξε στις 26 Σεπτεμβρίου γύρω από τη διατύπωση του Χάρη Θεοχάρη για «κακομοίρηδες» και «νοικοκύρηδες», με την αντίδραση του ΠΑΣΟΚ, προσφέρει μια αφορμή για κάτι περισσότερο από την ανταλλαγή καταδικαστικών ανακοινώσεων. Η παρέμβαση καταγράφεται από το ΠΑΣΟΚ και την Εφημερίδα των Συντακτών. Το ουσιαστικό πολιτικό ερώτημα είναι πώς μιλάμε για τον άνθρωπο που χρειάζεται δημόσια στήριξη: ως ισότιμο πολίτη ή ως πρόσωπο που περιμένει την εύνοια κάποιου ισχυρότερου; Η δική μας θέση είναι ότι η προοδευτική πολιτική οφείλει να απορρίπτει και την απαξίωση και την πατερναλιστική προστασία.
Η αξιοπρέπεια δεν είναι βραβείο οικονομικής επιτυχίας
Η οικονομική δυσκολία δεν αποτελεί επαρκή περιγραφή ενός ανθρώπου. Όποιος δυσκολεύεται να πληρώσει το ενοίκιο μπορεί να εργάζεται, να φροντίζει συγγενείς, να σπουδάζει ή να προσπαθεί να ξαναχτίσει τη ζωή του. Αυτά είναι ενδεικτικά παραδείγματα, όχι κατάλογος προϋποθέσεων για να αξίζει κάποιος σεβασμό. Ακόμη και χωρίς μια ιστορία ηρωικής προσπάθειας, ο πολίτης διατηρεί τα δικαιώματά του. Δεν χρειάζεται να αποδείξει ότι είναι υπόδειγμα συμπεριφοράς για να προστατεύεται από την ταπείνωση.
Εδώ βρίσκεται η πρώτη διαφορά ανάμεσα στην κοινωνική πολιτική και στη φιλανθρωπική κρίση. Η πρώτη θεμελιώνει κανόνες που ισχύουν για όλους όσοι καλύπτουν τις σχετικές προϋποθέσεις. Η δεύτερη μπορεί να εξαρτάται από τη συμπάθεια του προσφέροντος. Σε μια δημοκρατική αντίληψη, η πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες δεν πρέπει να οργανώνεται ως προσωπικό χρέος ευγνωμοσύνης προς έναν υπουργό, έναν βουλευτή ή έναν κομματικό μεσολαβητή.
Η αντιπολίτευση δεν απαλλάσσεται με μια σωστή ανακοίνωση
Η αντίδραση σε μια απαξιωτική διατύπωση είναι αναγκαία, αλλά δεν αρκεί ως προοδευτικό πρόγραμμα. Ένα κόμμα μπορεί να χρησιμοποιεί τον σωστό λόγο και ταυτόχρονα να φαντάζεται τον πολίτη κυρίως ως αποδέκτη της δικής του προστασίας. Αυτή είναι μια γενική πολιτική κριτική, όχι καταγγελία για συγκεκριμένη συναλλαγή. Η δοκιμασία είναι αν το προτεινόμενο σύστημα λειτουργεί εξίσου καλά για εκείνον που δεν έχει πρόσβαση σε γραφεία, γνωριμίες και προσωπικά τηλέφωνα.
Η πιο απαιτητική κοινωνική υπόσχεση είναι να μπορεί ο πολίτης να μη χρειάζεται πολιτικό προστάτη. Να γνωρίζει τι δικαιούται, πού απευθύνεται και πώς προσφεύγει όταν η διοίκηση κάνει λάθος. Να μην αναζητεί μια εξαίρεση που θα του εξασφαλίσει κάποιος ως χάρη. Αν μια προοδευτική παράταξη θέλει να κριθεί αυστηρά, ας δεσμευτεί ότι η επιτυχία της θα μετρηθεί και από τη μείωση αυτής της εξάρτησης.
Ούτε εξιδανίκευση της φτώχειας
Υπάρχει, όμως, και μια εύκολη αντιστροφή που πρέπει να αποφύγουμε: να αντιμετωπίζουμε τη δυσκολία ως απόδειξη ηθικής ανωτερότητας. Η φτώχεια δεν κάνει αυτομάτως κανέναν καλύτερο, όπως η οικονομική άνεση δεν τον κάνει αυτομάτως χειρότερο. Η προοδευτική σκέψη χάνει το έδαφός της όταν μετατρέπει κοινωνικές θέσεις σε έτοιμους χαρακτήρες. Το ζητούμενο είναι η μείωση των ανισοτήτων και η διεύρυνση των επιλογών, όχι η κατασκευή ενός εξιδανικευμένου ανθρώπου που οφείλει να χωρά στο αφήγημά μας.
Ο άνθρωπος που στηρίζεται προσωρινά από ένα δημόσιο πρόγραμμα μπορεί να διαφωνεί πολιτικά μαζί μας. Μπορεί να μη χρησιμοποιεί τη γλώσσα μας ή να δίνει άλλες προτεραιότητες στη ζωή του. Η στήριξη δεν πρέπει να εξαρτάται από αυτή τη συμφωνία. Αλλιώς η κοινωνική αλληλεγγύη συρρικνώνεται σε ανταλλαγή αναγνώρισης: σε βοηθώ, αρκεί να με επιβεβαιώνεις ως τον φυσικό σου εκπρόσωπο.
Καθολικοί κανόνες, διαφορετικές ανάγκες
Η ισοτιμία δεν σημαίνει ότι όλοι χρειάζονται ακριβώς το ίδιο μέτρο. Ένα άτομο με αναπηρία, ένας εργαζόμενος με ασταθές ωράριο και ένας ηλικιωμένος που ζει μόνος μπορεί να συναντούν διαφορετικά εμπόδια. Η εύλογη διαφοροποίηση της υποστήριξης είναι συμβατή με κοινούς κανόνες αξιοπρέπειας. Εκείνο που χρειάζεται εξήγηση είναι γιατί επιλέγεται κάθε προϋπόθεση, ποιο πρόβλημα αντιμετωπίζει και πώς αποτρέπεται ο αποκλεισμός ανθρώπων που δεν μπορούν να ακολουθήσουν μια απαιτητική διαδικασία.
Πρακτικά, θα προτείναμε κάθε νέα κοινωνική παρέμβαση να συνοδεύεται από μια απλή δοκιμασία πρόσβασης. Μπορεί να την ολοκληρώσει κάποιος χωρίς ειδικό σύμβουλο; Υπάρχει ανθρώπινη βοήθεια όταν η ψηφιακή αίτηση αποτυγχάνει; Προβλέπεται αιτιολογημένη απόφαση και κατανοητή ένσταση; Αυτά είναι προτάσεις πολιτικής και όχι περιγραφή υφιστάμενου καθεστώτος. Εκφράζουν, όμως, μια σαφή αρχή: ο σχεδιασμός πρέπει να ξεκινά από τον πραγματικό χρήστη και όχι από την ευκολία του φορέα.
Η κριτική στην κυβέρνηση χρειάζεται συγκεκριμένο αντίκρισμα
Η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας οφείλει να κρίνεται για τις επιλογές της, για τις δημόσιες διατυπώσεις των στελεχών της και για το αποτέλεσμα των υπηρεσιών που οργανώνει. Η σοβαρή κριτική δεν χρειάζεται να αποδίδει κρυφές προθέσεις σε κάθε άστοχη φράση. Μπορεί να ζητά καθαρή διευκρίνιση και να θέτει ένα δυσκολότερο ερώτημα: με ποιον τρόπο διασφαλίζεται ότι ο πολίτης αντιμετωπίζεται ως φορέας δικαιωμάτων και όχι ως διοικητικό βάρος;
Αντίστοιχα, η αντιπολίτευση πρέπει να παρουσιάζει εφαρμόσιμες εναλλακτικές και να δέχεται έλεγχο για το κόστος, την πρόσβαση και τη διάρκεια των προτάσεών της. Η απαίτηση αυτή δεν σχετικοποιεί τις κυβερνητικές ευθύνες. Τις μεταφέρει στο πεδίο όπου μπορούν να αξιολογηθούν συγκεκριμένα, ενώ δεσμεύει και όσους φιλοδοξούν να κυβερνήσουν. Η αξιόπιστη εναλλακτική αρχίζει όταν οι κανόνες που απαιτούμε από τον αντίπαλο ισχύουν και για εμάς.
Από την προστασία στη χειραφέτηση
Από σοσιαλδημοκρατική σκοπιά, ένα ισχυρό κοινωνικό κράτος έχει λόγο ύπαρξης επειδή διευρύνει την ελευθερία εκείνων που διαθέτουν λιγότερους πόρους και λιγότερη ισχύ. Δεν χρειάζεται να τους κρατά συμβολικά αδύναμους για να δικαιολογεί την παρουσία του. Στόχος του πρέπει να είναι να μπορούν να σχεδιάζουν τη ζωή τους, να διαφωνούν, να αλλάζουν δουλειά και να συμμετέχουν στη δημόσια συζήτηση χωρίς τον φόβο ότι θα χάσουν έναν προσωπικό προστάτη.
Η προοδευτική απάντηση είναι απλή στη διατύπωση και απαιτητική στην εφαρμογή: δικαιώματα χωρίς ταπείνωση, στήριξη χωρίς εξάρτηση, λογοδοσία χωρίς κομματικές εξαιρέσεις. Αυτό είναι το μέτρο με το οποίο αξίζει να κριθούν και μια κυβερνητική διευκρίνιση και μια αντιπολιτευτική εξαγγελία. Η δημόσια συζήτηση θα έχει κερδίσει κάτι ουσιαστικό αν περάσει από τους χαρακτηρισμούς στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται καθημερινά κάθε πολίτης.
Πηγές και τεκμηρίωση
- ΠΑΣΟΚ — ανακοίνωση για Θεοχάρη, 26/09/2026
- ΕφΣυν — δηλώσεις στο Action24 και αντίδραση, 26/09/2026
- in.gr — απόδοση της ανακοίνωσης, 26/09/2026
Βιβλιοθήκη kentroaristera.gr — Εικονογράφηση, όχι καταγραφή πραγματικού συμβάντος.
