ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
Η έκτακτη ανακούφιση είναι αναγκαία, αλλά χωρίς μισθούς, συλλογικές συμβάσεις, ανταγωνισμό και δημόσιες υποδομές γίνεται επανάληψη της ίδιας κρίσης.
Η προκαταρκτική εκτίμηση της Eurostat για πληθωρισμό 5,1% στην Ελλάδα τον Σεπτέμβριο είναι περισσότερο από ένας δυσάρεστος αριθμός. Είναι προειδοποίηση ότι η πολιτική των έκτακτων ενισχύσεων, όσο αναγκαία κι αν είναι σε μια οξεία φάση, δεν μπορεί να λειτουργήσει ως μόνιμο κοινωνικό συμβόλαιο. Η προοδευτική απάντηση δεν είναι να απορρίψει κάθε επίδομα· είναι να αρνηθεί ότι το επίδομα αρκεί όταν οι μισθοί, ο ανταγωνισμός και η ενεργειακή εξάρτηση μένουν ανέγγιχτα.
Ο πληθωρισμός δεν είναι ίδιος για όλους
Ο εναρμονισμένος δείκτης είναι μέσος όρος. Το νοικοκυριό που διαθέτει το μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματός του σε τρόφιμα, ενοίκιο, ρεύμα και μετακίνηση βιώνει πολύ βαρύτερη πίεση από εκείνο που μπορεί να αναβάλει κατανάλωση ή να αποταμιεύσει. Γι’ αυτό η ίδια αύξηση τιμών γίνεται άνιση μείωση ελευθερίας.
Η σύγκριση με το 3,8% της ευρωζώνης δεν αποδεικνύει έναν μοναδικό ένοχο. Δείχνει όμως ότι η Ελλάδα χρειάζεται εξήγηση για την απόκλιση: πόσο οφείλεται στην ενέργεια, πόσο στη δομή των αγορών, πόσο σε φόρους και πόσο σε αδύναμη διαπραγματευτική θέση των καταναλωτών.
Το επίδομα αγοράζει χρόνο, όχι λύση
Η προσωρινή επιδότηση diesel μπορεί να συγκρατήσει ένα μέρος του κόστους μεταφοράς. Η ρύθμιση οφειλών μπορεί να αποτρέψει μια άμεση ασφυξία. Αυτά είναι πραγματικές λειτουργίες και δεν πρέπει να υποτιμώνται. Όμως, όταν ανανεώνονται αποσπασματικά, δημιουργούν αβεβαιότητα και μεταφέρουν το πρόβλημα στον επόμενο μήνα.
Η ανακοίνωση της G7 για αποδέσμευση στρατηγικών αποθεμάτων δείχνει την κλίμακα της διεθνούς κρίσης. Δείχνει επίσης τα όρια της εθνικής πολιτικής. Καμία κυβέρνηση δεν ορίζει τη διεθνή τιμή πετρελαίου, αλλά κάθε κυβέρνηση επιλέγει ποιος απορροφά το σοκ, ποιος ελέγχεται και ποια μόνιμη υποδομή χρηματοδοτείται.
Μισθοί, συλλογικές συμβάσεις και ανταγωνισμός
Η πρώτη μόνιμη γραμμή άμυνας είναι η αγοραστική δύναμη της εργασίας. Αυτό σημαίνει κατώτατο μισθό που λαμβάνει υπόψη παραγωγικότητα και κόστος ζωής, αλλά και ουσιαστική αποκατάσταση των συλλογικών διαπραγματεύσεων. Χωρίς κλαδικές συμβάσεις, η αύξηση του κατώτατου ορίου αφήνει πολλούς εργαζομένους κοντά στο ίδιο σημείο.
Η δεύτερη γραμμή είναι ο ανταγωνισμός. Δεν αρκεί η δημοσιοποίηση τιμών αν οι αγορές παραμένουν συγκεντρωμένες και οι ελεγκτικές αρχές δεν μπορούν να εξετάσουν περιθώρια και πρακτικές. Η διαφάνεια πρέπει να παράγει έλεγχο, όχι μόνο εφαρμογές σύγκρισης που μεταφέρουν όλη την ευθύνη στον καταναλωτή.
Η φορολογική συζήτηση χωρίς εύκολες βεβαιότητες
Μια μείωση ΦΠΑ ή ειδικού φόρου μπορεί να προσφέρει άμεση ανακούφιση, αλλά δεν εγγυάται πλήρη μετακύλιση στην τελική τιμή. Μια επιδότηση μπορεί να στοχεύσει καλύτερα, αλλά κινδυνεύει να γίνει γραφειοκρατική και να αφήσει εκτός όσους έχουν πραγματική ανάγκη. Το δίλημμα δεν λύνεται με συνθήματα.
Χρειάζεται προκαθορισμένος μηχανισμός: χρονικά περιορισμένη παρέμβαση, υποχρέωση παρακολούθησης τιμών και περιθωρίων, δημοσίευση δημοσιονομικού κόστους και αυτόματη επανεξέταση. Η κοινωνική πολιτική είναι ισχυρότερη όταν οι πολίτες γνωρίζουν ποιος ωφελείται και για πόσο.
Η αιρετική θέση: λιγότερη πολιτική της αντλίας, περισσότερη δημόσια υποδομή
Η προοδευτική παράταξη συχνά παγιδεύεται στη διεκδίκηση της μεγαλύτερης επιδότησης καυσίμου. Αυτό μπορεί να είναι αναγκαίο για επαγγελματίες και απομονωμένες περιοχές, δεν μπορεί όμως να είναι το όραμα. Κάθε ευρώ έκτακτης στήριξης πρέπει να συνοδεύεται από επένδυση σε δημόσια μεταφορά, ενεργειακή αναβάθμιση κατοικιών και φθηνότερη καθαρή ενέργεια.
Η δύσκολη αλήθεια είναι ότι δεν υπάρχει κοινωνικά δίκαιη μετάβαση χωρίς αλλαγή υποδομών. Όσο ο εργαζόμενος δεν έχει λεωφορείο, ο ενοικιαστής δεν μπορεί να μονώσει το σπίτι και η μικρή επιχείρηση δεν έχει πρόσβαση σε φθηνή χρηματοδότηση, η «πράσινη επιλογή» παραμένει προνόμιο.
Η ακρίβεια χρειάζεται και θεσμική μνήμη
Κάθε νέο κύμα ανατιμήσεων γεννά μια νέα επιτροπή, μια νέα πλατφόρμα και ένα νέο έκτακτο μέτρο. Σπάνια, όμως, δημοσιεύεται ενιαίος απολογισμός για το ποια παρέμβαση μείωσε πράγματι την τελική τιμή και ποια απλώς αύξησε το περιθώριο σε άλλο σημείο της αλυσίδας. Χωρίς αυτή τη μνήμη, η πολιτεία επαναλαμβάνει εργαλεία επειδή είναι επικοινωνιακά οικεία, όχι επειδή έχουν αποδειχθεί αποτελεσματικά.
Μια ανεξάρτητη τριμηνιαία αξιολόγηση θα έπρεπε να συνδυάζει στοιχεία τιμών, εισοδημάτων, περιθωρίων και δημοσιονομικού κόστους. Θα επέτρεπε επίσης να διακόπτεται ένα μέτρο που δεν μετακυλίεται στον καταναλωτή και να ενισχύεται εκείνο που προστατεύει αποδεδειγμένα τα χαμηλότερα εισοδήματα. Η λογοδοσία δεν καθυστερεί την αντίδραση· τη βελτιώνει.
Υπάρχει και μια δημοκρατική διάσταση. Όταν τα έκτακτα πακέτα ανακοινώνονται χωρίς κοινή μεθοδολογία, η κοινωνία δεν μπορεί να συγκρίνει ούτε η Βουλή να ελέγξει με συνέπεια. Ένας σταθερός πίνακας αποτελεσμάτων —κόστος, δικαιούχοι, επίδραση στην τιμή, διάρκεια— θα περιόριζε τον πειρασμό να βαφτίζεται κάθε νέα δαπάνη «ανάχωμα», πριν φανεί αν το ανάχωμα κράτησε.
Ένα συμβόλαιο με μετρήσιμους στόχους
Η κυβέρνηση οφείλει να θέσει στόχους για πραγματικό διαθέσιμο εισόδημα, χρόνο αποκατάστασης των μισθών και μείωση ενεργειακής κατανάλωσης. Η αντιπολίτευση οφείλει να κοστολογήσει τις μειώσεις φόρων και να εξηγήσει ποια δαπάνη ή έσοδο τις χρηματοδοτεί. Η υπευθυνότητα δεν είναι συντηρητικό μονοπώλιο.
Το συμπέρασμα είναι απλό και απαιτητικό: έκτακτη προστασία τώρα, ισχυρότερη εργασία και ανταγωνισμός μέσα στο έτος, δημόσιες υποδομές σε βάθος χρόνου. Αν μείνουμε μόνο στο πρώτο, θα ξανασυζητάμε το ίδιο επίδομα στην επόμενη κρίση — ακριβότερα και με μικρότερη εμπιστοσύνη. Η επιτυχία πρέπει να μετρηθεί σε λογαριασμούς που αντέχονται και σε εισοδήματα που δεν χρειάζονται κάθε μήνα νέα έκτακτη ανακοίνωση, με λογοδοσία και διαφάνεια.
Πηγές και τεκμηρίωση
- Eurostat, flash estimate πληθωρισμού Σεπτεμβρίου 2026, 02/10/2026
- Ελληνική Κυβέρνηση, επιδότηση diesel και ρύθμιση 120 δόσεων, 01/10/2026
- Συμβούλιο της ΕΕ, δήλωση G7 για παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια, 02/10/2026
Βιβλιοθήκη kentroaristera.gr — Εικονογράφηση για το κόστος ζωής και την οικονομία, όχι καταγραφή πραγματικού συμβάντος.
