ΑΠΟΨΗ | Συντακτική Ομάδα
Η προοδευτική οικονομική πολιτική δεν φοβάται το κεφάλαιο· το δεσμεύει με εργασία, τεχνολογία, διαφάνεια και ρήτρες επιστροφής.
Η συζήτηση στη Βουλή για τα νέα κίνητρα άμεσων ξένων επενδύσεων επαναφέρει μια ελληνική βεβαιότητα: ότι κάθε εισροή κεφαλαίου είναι από μόνη της επιτυχία. Η βεβαιότητα αυτή είναι βολική τόσο για την κυβέρνηση, που μετρά ανακοινώσεις, όσο και για μια αντιπολίτευση που κινδυνεύει να απαντά μόνο με καχυποψία. Η πιο παραγωγική προοδευτική θέση είναι διαφορετική: ναι στις επενδύσεις, αλλά κάθε δημόσιο κίνητρο να αγοράζει μετρήσιμο κοινωνικό αποτέλεσμα.
Το ποσό δεν περιγράφει την ποιότητα
Η Τράπεζα της Ελλάδος καταγράφει άμεσες επενδύσεις, αλλά ο συνολικός αριθμός δεν λέει αν δημιουργήθηκε νέα μονάδα, αν αγοράστηκε ένα ήδη υπάρχον περιουσιακό στοιχείο ή αν το κεφάλαιο πέρασε από μια εταιρική αναδιάρθρωση. Η οικονομική πολιτική πρέπει να διακρίνει αυτές τις περιπτώσεις.
Η Κατερίνα Σπυριδάκη έθεσε στη Βουλή το ζήτημα της σύνδεσης των κινήτρων με εργασία και τεχνολογία. Είναι θεμιτή αφετηρία, αλλά πρέπει να μεταφραστεί σε δείκτες. Διαφορετικά, η λέξη «ποιότητα» θα παραμένει πολιτικά ελκυστική και διοικητικά άδεια.
Τα κίνητρα είναι δημόσια δαπάνη με άλλο όνομα
Μια φοροαπαλλαγή δεν εμφανίζεται πάντα όπως μια επιχορήγηση, όμως έχει κόστος για τον προϋπολογισμό. Όταν η πολιτεία παραιτείται από μελλοντικό έσοδο, οφείλει να γνωρίζει τι λαμβάνει: πόσες σταθερές θέσεις, ποια προστιθέμενη αξία, ποια έρευνα, ποια περιφερειακή διάχυση.
Η απαίτηση αυτή δεν είναι εχθρική προς την επιχειρηματικότητα. Είναι ο τρόπος να αποφεύγεται ο ανταγωνισμός επιδοτήσεων όπου τα κράτη προσφέρουν περισσότερα και οι επενδυτές κρατούν λιγότερες δεσμεύσεις. Η διαφάνεια προστατεύει και τις σοβαρές επιχειρήσεις από αθέμιτους «επενδυτές κινήτρων».
Ούτε κρατισμός ούτε λευκή επιταγή
Ένα τμήμα της Αριστεράς αντιμετωπίζει κάθε μεγάλη ιδιωτική επένδυση ως σχεδόν ύποπτη εκ προοιμίου. Ένα τμήμα του Κέντρου θεωρεί ότι η αγορά θα επιλέξει πάντα την κοινωνικά αποδοτικότερη χρήση. Και οι δύο βεβαιότητες αποφεύγουν τη δύσκολη δουλειά του σχεδιασμού.
Το κράτος δεν χρειάζεται να διαλέγει νικητές με κομματικά κριτήρια. Χρειάζεται να ορίζει κανόνες: ανοικτή διαδικασία, αντικειμενική βαθμολόγηση, έλεγχο πραγματικού δικαιούχου, περιβαλλοντικές προϋποθέσεις και ρήτρες επιστροφής όταν δεν τηρούνται οι δεσμεύσεις.
Η εργασία ως συμβατικός όρος
Ο αριθμός θέσεων δεν αρκεί. Μια επένδυση μπορεί να δημιουργεί πολλές χαμηλά αμειβόμενες, προσωρινές δουλειές και να αντικαθιστά καλύτερες υπάρχουσες. Οι συμβάσεις κινήτρων πρέπει να καταγράφουν διάρκεια, μέσο μισθό, κατάρτιση, υγεία και ασφάλεια, καθώς και σχέση μόνιμου με εργολαβικό προσωπικό.
Οι εργαζόμενοι και η τοπική αυτοδιοίκηση χρειάζονται θεσμικό δικαίωμα πληροφόρησης, όχι βέτο σε κάθε επιχειρηματική απόφαση. Η κοινωνική συμμετοχή γίνεται αποτελεσματική όταν βασίζεται σε δημοσιευμένα ορόσημα και όχι σε παρασκηνιακές διαβεβαιώσεις.
Τεχνολογία που μένει στη χώρα
Η μεταφορά τεχνογνωσίας δεν μετριέται με μια γενική αναφορά στην καινοτομία. Μπορεί να συνδεθεί με δαπάνη έρευνας στην Ελλάδα, συνεργασίες με πανεπιστήμια, πατέντες, ελληνική αλυσίδα προμηθευτών και προγράμματα κατάρτισης που αφήνουν δεξιότητες μετά το τέλος της επένδυσης.
Η ευρωπαϊκή πολιτική ελέγχου επενδύσεων δείχνει επίσης ότι η ανοιχτή οικονομία δεν είναι αφελής οικονομία. Σε κρίσιμες υποδομές, δεδομένα και τεχνολογίες χρειάζεται έλεγχος ασφάλειας, χωρίς να μετατρέπεται σε πρόσχημα προστατευτισμού ή πολιτικών εξυπηρετήσεων.
Η αιρετική πρόταση: δημόσιο συμβόλαιο επένδυσης
Κάθε μεγάλη επένδυση που λαμβάνει ειδικό κίνητρο θα έπρεπε να συνοδεύεται από δημόσιο συμβόλαιο μιας σελίδας: όφελος, υποχρεώσεις, ορόσημα, υπεύθυνος ελέγχου και συνέπειες μη τήρησης. Η εμπιστευτικότητα μπορεί να προστατεύει τεχνικά μυστικά, όχι το αν εκπληρώθηκαν οι όροι του δημόσιου χρήματος.
Μια ετήσια έκθεση θα μπορούσε να δείχνει πόσα κίνητρα δόθηκαν, πόσες δεσμεύσεις επιτεύχθηκαν και πόσα ποσά ανακτήθηκαν. Έτσι η πολιτική αντιπαράθεση θα μετακινηθεί από το «είμαστε υπέρ ή κατά των επενδύσεων» στο πιο ώριμο «ποιο κοινωνικό αποτέλεσμα αγοράσαμε».
Η περιφέρεια ως κριτήριο και όχι ως διακόσμηση
Η γεωγραφική κατανομή πρέπει να μπει στον πυρήνα της αξιολόγησης. Μια μεγάλη επένδυση σε ήδη κορεσμένο μητροπολιτικό κέντρο δεν έχει το ίδιο περιφερειακό αποτέλεσμα με μια παραγωγική μονάδα που συνδέεται με τοπικούς προμηθευτές και κρατά νέους ανθρώπους σε περιοχή δημογραφικής συρρίκνωσης. Αυτό δεν σημαίνει τεχνητή μεταφορά δραστηριοτήτων, αλλά διαφορετική βαθμολόγηση πραγματικών κοινωνικών αναγκών.
Παράλληλα, οι δήμοι δεν πρέπει να ενημερώνονται όταν όλα έχουν συμφωνηθεί. Χρειάζονται έγκαιρη πρόσβαση σε περιβαλλοντικά και κυκλοφοριακά δεδομένα, καθώς και σαφή μηχανισμό συμμετοχής χωρίς δυνατότητα πελατειακού παζαριού. Η τοπική συναίνεση δεν αγοράζεται με χορηγίες· χτίζεται με δεσμεύσεις που μπορούν να ελεγχθούν δημόσια.
Το ίδιο ισχύει για τις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις της περιοχής. Η συμμετοχή τους στην εφοδιαστική αλυσίδα δεν πρέπει να αποτελεί ευχή σε μια παρουσίαση, αλλά στόχο με κανόνες διαφάνειας και ποιότητας. Αν μια επένδυση εισάγει σχεδόν τα πάντα, χρησιμοποιεί ελάχιστη τοπική εργασία και εξάγει αφορολόγητο όφελος, το μεγάλο ύψος της δεν την κάνει αυτομάτως μεγάλη εθνική επιτυχία.
Η προοδευτική αυτοπεποίθηση
Η χώρα χρειάζεται κεφάλαιο, τεχνολογία και εξωστρέφεια. Δεν χρειάζεται να τα προσελκύει με μειωμένες απαιτήσεις. Η σταθερή διοίκηση, οι υποδομές, το ειδικευμένο προσωπικό και η αξιόπιστη δικαιοσύνη είναι ισχυρότερα πλεονεκτήματα από μια διαρκή δημοπρασία φοροαπαλλαγών.
Το συμπέρασμα δεν είναι «λιγότερες επενδύσεις». Είναι καλύτερη συμφωνία. Μια προοδευτική κυβέρνηση οφείλει να μπορεί να πει ταυτόχρονα ναι στην παραγωγική δραστηριότητα και όχι στην ιδιωτικοποίηση του οφέλους με κοινωνικοποίηση του κόστους. Αυτή η ισορροπία απαιτεί διοίκηση ικανή να διαπραγματεύεται, να ελέγχει και, όταν χρειάζεται, να ζητά πίσω όσα δόθηκαν χωρίς αντίκρισμα, με συνέπεια και διαφάνεια.
Πηγές και τεκμηρίωση
- ΠΑΣΟΚ – Κατερίνα Σπυριδάκη, παρέμβαση για τις άμεσες ξένες επενδύσεις, 02/10/2026
- Βουλή των Ελλήνων, νομοσχέδιο «Νέα κίνητρα Άμεσων Ξένων Επενδύσεων», 01/10/2026
- Τράπεζα της Ελλάδος, άμεσες επενδύσεις – στατιστικά στοιχεία
- Ευρωπαϊκή Επιτροπή, πλαίσιο ελέγχου άμεσων ξένων επενδύσεων
Το κτίριο της Βουλής στην Αθήνα. Φωτογραφία αρχείου, 2009: Юкатан / Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.
